Η Ετήσια Έκθεση 2024 του Συνηγόρου του Πολίτη φέρνει στο φως σημαντικά στοιχεία που αφορούν στη λειτουργία των δήμων και την εικόνα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα. Η Ανεξάρτητη Αρχή δέχθηκε χιλιάδες αναφορές πολιτών, εκ των οποίων σημαντικό ποσοστό αφορά τους ΟΤΑ Α’ βαθμού. Τα ευρήματα φωτίζουν προβλήματα κακοδιοίκησης, έλλειψη συντονισμού, και καθυστερήσεις σε κρίσιμους τομείς της καθημερινότητας των πολιτών.
Αξιοσημείωτο είναι ότι από τις αναφορές, για τις οποίες διαπιστώθηκε κακοδιοίκηση και υπήρξε διαμεσολάβηση, επιλύθηκε θετικά για τους αναφερόμενους πολίτες με ενέργειες της Αρχής η μεγάλη πλειοψηφία των αναφορών (70%).
Και φέτος πολύ υψηλός παραμένει και ο αριθμός των αναφορών (2.278) με τις οποίες οι πολίτες ζητούν την παρέμβαση της Αρχής για θέματα που σχετίζονται με το οικιστικό περιβάλλον, όπως λ.χ. προβλήματα σχετικά με την οικοδομική δραστηριότητα, τη χωροθέτηση, αδειοδότηση και παρακολούθηση της λειτουργίας έργων και επιχειρήσεων, τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, κ.ά.
Σύμφωνα με την Έκθεση, το 90% των αναφορών προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση αφορά δήμους, ενώ μόλις το 10% απευθύνεται σε περιφέρειες. Η αναλογία αυτή αναδεικνύει την άμεση επιρροή που έχουν οι αποφάσεις των δημοτικών αρχών στη ζωή των πολιτών.
Τα συχνότερα προβλήματα εντοπίζονται σε:
• κοινωνική πρόνοια,
• πολεοδομία,
• ύδρευση και αποχέτευση,
• διαχείριση απορριμμάτων.
• προσβασιμότητα
Ύδρευση: γεωτρήσεις χωρίς άδεια και ρύποι στο πόσιμο νερό
Η Έκθεση αποκαλύπτει ότι πολλοί δήμοι:
• υδροδοτούν οικισμούς μέσω παράνομων ή μη αδειοδοτημένων γεωτρήσεων,
• δεν έχουν εντάξει τα σημεία υδροληψίας στο Εθνικό Μητρώο,
• παρέχουν νερό με αυξημένα επίπεδα ρύπων όπως αρσενικό και υδράργυρο.
Οι πρακτικές αυτές αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και τη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Απορρίμματα: οι ΧΑΔΑ επιμένουν
Ο Συνήγορος διοργάνωσε και εκδήλωση όπου αναδείχθηκαν:
• Χώροι Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων που παραμένουν χωρίς αποκατάσταση,
• ανεπαρκής διαχείριση αποβλήτων εκσκαφής (ΑΕΚΚ),
• περιορισμένη ανακύκλωση και
• προβληματική λειτουργία υποδομών διαχείρισης απορριμμάτων.
Η ανάγκη για έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό διαχείρισης αποβλήτων σε τοπικό επίπεδο παραμένει επίκαιρη.
Πολεοδομία: Χωρίς σχέδιο, χωρίς έλεγχο
Ο Συνήγορος υπογραμμίζει ότι η έλλειψη χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού είναι μία από τις βασικές αιτίες της κακοδιοίκησης. Ζητά:
• να μην παραταθούν διατάξεις που επιτρέπουν την αυθαίρετη ανάπτυξη,
• να υπάρχει συστηματική παρακολούθηση της προόδου των ΓΠΣ και των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
Προσβασιμότητα: χωρίς συντονισμό, χωρίς πρόοδο
Οι δήμοι έχουν οριστεί ως Σημεία Αναφοράς για την εφαρμογή της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (ΑμεΑ), ωστόσο:
• η πρόοδος χαρακτηρίζεται ανισομερής,
• απουσιάζει συντονισμός με τα Υπουργεία Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Παρότι αρκετές παρεμβάσεις του Συνηγόρου γίνονται αποδεκτές, η συστημική προσβασιμότητα στον αστικό χώρο παραμένει ζητούμενο.
Πρόστιμα Κ.Ο.Κ.: οι δήμοι χάνουν το δικαίωμα είσπραξης
Κατόπιν παρεμβάσεων του Συνηγόρου, το Υπουργείο Εσωτερικών ξεκαθάρισε πως:
«οι δήμοι χάνουν το δικαίωμα είσπραξης προστίμων Κ.Ο.Κ. αν περάσει τριετία από την παράβαση».
Η διευκρίνιση αποκαθιστά τη νομιμότητα, περιορίζοντας φαινόμενα αναδρομικών βεβαιώσεων ετών μετά την παράβαση.
Κοινωνική πολιτική: από την πρόβλεψη στην πράξη
Η ισχύουσα ΚΥΑ ΡΟ64/2018 ορίζει παρεμβάσεις από τους δήμους για:
• τη μετεγκατάσταση πληθυσμών σε καταυλισμούς (π.χ. Ρομά),
• τη σύνταξη Ατομικών Σχεδίων Ένταξης με στόχο την κοινωνική ενσωμάτωση.
Η Έκθεση διαπιστώνει ότι οι παρεμβάσεις αυτές είναι περισσότερο θεωρητικές παρά ουσιαστικές.
Συμπέρασμα
Η εικόνα των δήμων που προκύπτει από την Ετήσια Έκθεση 2024 είναι σύνθετη: από τη μία πλευρά, οι ΟΤΑ συνεχίζουν να αποτελούν τον πλησιέστερο και πιο κρίσιμο κρίκο της διοίκησης προς τον πολίτη. Από την άλλη, η συσσωρευμένη κακοδιοίκηση, καθυστερήσεις και αποσπασματικότητα επιτείνουν τα προβλήματα.
Ο Συνήγορος καλεί για οργανωτικές μεταρρυθμίσεις, τεχνολογική υποστήριξη και ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου με γνώμονα τη χρηστή διοίκηση και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Στην ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας του Δημοτικού Συμβουλίου Ναυπακτίας αναδείξαμε ως παράταξη μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να ωραιοποιείται: τις σοβαρές εκκρεμότητες που παραμένουν στο Ειδικό Δημοτικό και το Ειδικό Νηπιαγωγείο Ναυπάκτου, αλλά και την απαράδεκτη πρακτική να παρουσιάζονται ως έργο της δημοτικής αρχής παρεμβάσεις που έχουν γίνει αποκλειστικά με τη συμβολή και τις δωρεές των γονέων.
Οι δωρεές των γονέων δεν είναι δημοτικό έργο. Και δεν θα επιτρέψουμε να αντιμετωπίζονται ως τέτοιο για επικοινωνιακή κατανάλωση.
Την ίδια στιγμή, βασικά ζητήματα ασφάλειας, λειτουργικότητας και αξιοπρέπειας των σχολικών δομών παραμένουν σε εκκρεμότητα, παρά τα επανειλημμένα αιτήματα του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων:
– στέγαστρο στην είσοδο, – κλιματιστικά, – απινιδωτής, – παρεμβάσεις στην αίθουσα αισθητηριακής ολοκλήρωσης, – σκίαση και προστασία του αύλειου χώρου, – στοιχειώδεις παρεμβάσεις ασφάλειας.
Για αυτά τα παιδιά, δεν υπάρχουν “μικρά” και “μεγάλα” έργα. Υπάρχουν μόνο αναγκαία και μη αναγκαία — και δυστυχώς, ο Δήμος εξακολουθεί να τα αντιμετωπίζει με καθυστερήσεις και ιεραρχήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Θέσαμε ευθέως το ερώτημα: γιατί δεσμεύσεις που έχουν διατυπωθεί επανειλημμένα δεν έχουν υλοποιηθεί;
Η απουσία συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος και η διαρκής μετάθεση ευθυνών δεν συνιστούν διοίκηση. Συνιστούν αδράνεια.
Την ίδια στιγμή, γίνεται προσπάθεια επικοινωνιακής διαχείρισης ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν την ίδια τη συμβολή των πολιτών, με τον Δήμο να εμφανίζεται ως “χορηγός” εκεί όπου είναι απλώς αποδέκτης κοινωνικής προσφοράς.
Αυτό δεν είναι ούτε θεσμικά αποδεκτό ούτε ηθικά ανεκτό.
Η ειδική αγωγή δεν προσφέρεται για επικοινωνιακή εικόνα. Και σίγουρα δεν αντέχει άλλες καθυστερήσεις.
Ως παράταξη απαιτούμε: – άμεση υλοποίηση των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί, – δημοσιοποίηση σαφούς χρονοδιαγράμματος, – πλήρη διαφάνεια για έργα και παρεμβάσεις, – θεσμική συνεργασία με τους φορείς των σχολείων και τους γονείς, – ιεράρχηση των κοινωνικών αναγκών στην πράξη και όχι στα λόγια.
Η πραγματικότητα είναι απλή: όταν οι γονείς καλύπτουν κενά του Δήμου, δεν μπορεί ο Δήμος να τα εμφανίζει ως δικές του επιτυχίες.
Και όταν τα αυτονόητα καθυστερούν, καμία επικοινωνιακή διαχείριση δεν μπορεί να τα καλύψει.
Μια νέα ρύθμιση δίνει τη δυνατότητα σε πολίτες και επιχειρήσεις να τακτοποιήσουν οφειλές προς τους δήμους με πιο ευνοϊκούς όρους, αξιοποιώντας τον εξωδικαστικό μηχανισμό. Η ρύθμιση επεκτείνει το ισχύον πλαίσιο και αφορά χρέη άνω των 10.000 ευρώ, προσφέροντας έως και 240 δόσεις και σημαντικές διαγραφές οφειλών.
Οι προϋποθέσεις ένταξης στη νέα ρύθμιση:
♦ Οι συνολικές οφειλές (προς Δήμους, Δημόσιο, Τράπεζες κ.λπ.) πρέπει να υπερβαίνουν τα 10.000 ευρώ
♦ Ο οφειλέτης πρέπει πρώτα να υποβάλει αίτηση στον οικείο Δήμο για τη βεβαίωση της οφειλής και τη μεταφορά της στα βιβλία εισπρακτέων εσόδων της ΑΑΔΕ
Τα οφέλη ένταξης στη νέα ρύθμιση:
♦ Παρέχεται η δυνατότητα αποπληρωμής σε έως 240 μηνιαίες δόσεις με σταθερό επιτόκιο 3%
♦ Υπάρχει δυνατότητα διαγραφής μέρους της βασικής οφειλής (έως 75%), καθώς και τόκων, προστίμων και προσαυξήσεων
♦ Παγώνουν οι διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως πλειστηριασμοί και κατασχέσεις, εφόσον τηρείται η ρύθμιση
♦ Εκδίδεται αποδεικτικό φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας
♦ Με την υπογραφή της σύμβασης, αίρονται οι υφιστάμενες κατασχέσεις
Ποιοι μπορούν να ενταχθούν
Δικαίωμα ένταξης έχουν όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα με συνολικές οφειλές που ξεπερνούν τις 10.000 ευρώ, ανεξάρτητα από το αν είναι ληξιπρόθεσμες ή εξυπηρετούμενες.
Η ρύθμιση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα χρεών, όπως δημοτικά τέλη καθαριότητας και φωτισμού, πρόστιμα πολεοδομικών ή άλλων παραβάσεων, μισθώματα δημοτικών ακινήτων και τέλη χρήσης κοινόχρηστων χώρων.
Δεν μπορούν να ενταχθούν όσοι έχουν ήδη ενεργές δικαστικές διαδικασίες, όπως αιτήσεις πτώχευσης ή υπαγωγής σε άλλες διαδικασίες ρύθμισης, εκτός αν προηγουμένως παραιτηθούν από αυτές.
Πώς λειτουργεί η διαδικασία
Η αίτηση γίνεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας του εξωδικαστικού μηχανισμού στο gov.gr. Πριν από αυτό, ο οφειλέτης πρέπει να ζητήσει από τον δήμο τη βεβαίωση της οφειλής, ώστε να μεταφερθεί στη Φορολογική Διοίκηση. Από εκεί και πέρα, το χρέος αντιμετωπίζεται ως οφειλή προς το Δημόσιο αποκλειστικά για τις ανάγκες της ρύθμισης.
Η πρόταση αποπληρωμής διαμορφώνεται αυτόματα μέσω ειδικού αλγορίθμου που λαμβάνει υπόψη τα εισοδήματα, την περιουσία και τη δυνατότητα πληρωμής του οφειλέτη, χωρίς να απαιτείται προσφυγή στα δικαστήρια.
► Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της ρύθμισης είναι ότι με την υποβολή της αίτησης αναστέλλονται άμεσα τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως κατασχέσεις και πλειστηριασμοί. Με την οριστική συμφωνία ρύθμισης, τα μέτρα αυτά αίρονται πλήρως, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι όροι της αποπληρωμής.