Με αφορμή την εισβολή της Τουρκίας στη Συρία και στην Α.Ο.Ζ. της Κύπρου η διεθνής κοινότητα μιλά για παραβίαση του διεθνούς δικαίου και για την ανάγκη αποκατάστασης της νομιμότητας. Ο τρίτος Αττίλας, στη θάλασσα της Κύπρου αυτή τη φορά, είναι γεγονός. Ταυτόχρονα, η εισβολή στη Συρία παραλληλίζεται, από τους ίδιους τους Τούρκους, με την εισβολή στην Κύπρο το 1974.
Παρά την καταδίκη και τις ανακοινώσεις για την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και του δικαίου της θάλασσας, οι επιθέσεις και η παραβίαση των συνόρων συνεχίζονται και η επεκτατική πολιτική δεν ανακόπτεται. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Γιατί οι Τούρκοι αγνοούν το διεθνές δίκαιο και αναδεικνύονται σε ταραξία της περιοχής; Την απάντηση στο ερώτημα την έχει δώσει πριν από 2500 χρόνια, ο Θουκυδίδης, στην ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου. Ο μεγάλος ιστορικός αναφέρει ότι «η δικαιοσύνη εφαρμόζεται μεταξύ ίσων και όχι μεταξύ του ισχυρότερου και του ασθενέστερου και υπάρχει, μόνο, όταν η πίεση της ανάγκης είναι ίση. Διαφορετικά, οι ισχυροί αποσπούν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι παραχωρούν ό,τι πρέπει». Άλλο είναι οι σχέσεις μεταξύ των ατόμων ενός κράτους, όπου υπάρχουν νόμοι και ποινές, που μπορούν να επιτρέψουν την ίση αντιμετώπιση του αδύνατου από τον ισχυρό, και άλλο οι σχέσεις μεταξύ κρατών, όπου ο ισχυρός αποφασίζει πώς θα μεταχειριστεί τον αδύναμο και οι ηθικές κρίσεις είναι ουσιαστικά ανεφάρμοστες.
Από την αρχαιότητα λοιπόν, την πολιτική των κρατών την καθορίζει το συμφέρον και το δίκαιο του ισχυρού. Όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης, στο διάλογο των Αθηναίων με τους Μηλίους «οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται». Το διεθνές δίκαιο και η επίκληση του είναι το καταφύγιο και το όπλο των αδυνάτων. Γι’ αυτό και οι «αδύνατοι» θα πρέπει να εξασφαλίζουν την άμυνα τους, να δημιουργούν συμμαχίες με ισχυρά κράτη και να εντάσσονται σε ευρύτερους κρατικούς σχηματισμούς, για να προστατεύονται. Δυστυχώς δεν ζούμε σε έναν κόσμο δίκαιο, ούτε σε έναν κόσμο αγγελικά πλασμένο. Μπορεί, μετά το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, η διεθνής κοινότητα να έχει δημιουργήσει όργανα και θεσμούς, για την επίλυση των διαφορών, μεταξύ των κρατών, και για την προστασία της ειρήνης, ωστόσο, είναι κοινή διαπίστωση ότι την πολιτική των κρατών, και πρωτίστως των ισχυρών, την καθορίζει το συμφέρον και όχι οι αρχές και οι κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Ας μην τρέφουμε λοιπόν αυταπάτες και ψευδαισθήσεις, σε σχέση με τη στάση των ισχυρών του κόσμου, απέναντι στην επιθετικότητα της Τουρκίας. Οι ισχυροί θα κινητοποιηθούν και θα αντιδράσουν, στην καταπάτηση του δικαίου, μόνο αν θεωρήσουν ότι θίγονται τα δικά τους συμφέροντα (οικονομικά, γεωπολιτικά).
Το ιστορικό γεγονός της Ναυμαχίας της Ναυπάκτου (7 Οκτωβρίου 1571), που γιορτάστηκε πρόσφατα, αποτελεί άλλη μια έμπρακτη απόδειξη ότι το συμφέρον είναι εκείνο που καθορίζει την πολιτική των κρατών. Η τότε Οθωμανική αυτοκρατορία, χρησιμοποιώντας τη δύναμη της, ακολουθούσε μια επιθετική πολιτική, όπως κάνει η σημερινή Τουρκία στην Α.Ο.Ζ. της Κύπρου και στη Συρία, προσπαθώντας να επιβάλει τα συμφέροντα της σε βάρος κυρίως της Βενετίας και των άλλων δυτικών δυνάμεων. Με την κατακτητική της πολιτική είχε θέσει υπό τον έλεγχο της όλη, σχεδόν, τη λεκάνη της Μεσογείου και ένα μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Οι χριστιανικές δυνάμεις της Δύσης (Βενετία, Ισπανία, Γένοβα κ.α.), μπροστά στην επιθετικότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας συγκροτούν το 1571 τον αντιτουρκικό ιερό συνασπισμό (sacra liga antiturka), παραμερίζοντας τις διαφορές τους, γιατί έβλεπαν να κινδυνεύουν οι δικές τους κατακτήσεις, τα δικά τους συμφέροντα και το μέλλον της ίδιας της Ευρώπης.
Με βάση τα παραπάνω καταλήγουμε ότι:
Η πολιτική των κρατών χαράζεται με βάση το συμφέρον. Οι ισχυροί δραστηριοποιούνται δυναμικά, για την αποκατάσταση του διεθνούς δικαίου, όταν απειλούνται τα συμφέροντα τους.
Η δικαιοσύνη υπάρχει και εφαρμόζεται μεταξύ ίσων και όχι μεταξύ του ισχυρότερου και του ασθενέστερου. Υπάρχει και εφαρμόζεται αν η πίεση της ανάγκης είναι ίση, διαφορετικά το δίκαιο είναι με τον ισχυρό.
Στις διαμάχες μεταξύ κρατών ο ισχυρός απλώς εξαναγκάζει τον αδύναμο. Με άλλα λόγια η αδυναμία εφαρμογής του νόμου, με αποτελεσματικές ποινές, καθιστά τη δύναμη ως τον μοναδικό διαιτητή στις διεθνείς υποθέσεις και οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση το συμφέρον και όχι τα συναισθήματα
Οι ηθικές αξίες έχουν ελάχιστη σημασία σε έναν πόλεμο, όπου αυτό που μετράει περισσότερο είναι το συμφέρον. Άλλωστε, και η Ιστορία υπακούει περισσότερο στη λογική της αναγκαιότητας, παρά της ηθικής.
Οι αδύναμοι δεν θα πρέπει να στηρίζονται μόνο στην ηθική και στο δίκαιο. Θα πρέπει να ακολουθούν πολιτική συμμαχιών, συνεργασιών και συμφωνιών εντάσσοντας τα δικά τους συμφέροντα στα γενικότερα συμφέροντα των ισχυρών.
Η ανθρωπότητα σήμερα παραστέκεται μάρτυρας ενός διαλόγου ανάμεσα στην πάνοπλη αλαζονεία της ισχυρής Τουρκίας και τη θαρραλέα αντιπαράταξη των μικρών λαών (της Κύπρου, των Κούρδων). Βέβαια, το παρήγορο μήνυμα που στέλνει η ιστορία είναι ότι η αλαζονεία της δύναμης, που προκαλεί αδιάντροπα την παγκόσμια αγανάκτηση, τελικά συντρίβεται κάτω από το βάρος των ολισθημάτων και των αμαρτημάτων, προς τα οποία φέρεται ακατάσχετα. Η ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) το επιβεβαιώνει.
Με εκδηλώσεις που ξεκίνησαν το απόγευμα του Σαββάτου 25 Ιουλίου, παραμονή της εορτής, η Ναύπακτος γιόρτασε με λαμπρότητα την Αγία Παρασκευή.
Στις 19:00 τελέστηκε Μεγάλος Πολυαρχιερατικὸς Εσπερινός, χοροστατούντων των Μητροπολιτών Ναυπάκτου και Αγ. Βλασίου κ. Ιερόθεου και Ισπανίας & Πορτογαλίας κ. Πολύκαρπου.
Ακολούθησε αρτοκλασία στην Πλατεία Φαρμάκη, ενώ ακολούθησε η λιτάνευση της Ιεράς Εικόνας της Αγίας Παρασκευής στους δρόμους της πόλης, με τη συμμετοχή του Κλήρου, των τοπικών αρχών, πλήθους πιστών και με επικεφαλής την Παπαχαραλαμπείο Φιλαρμονική.
Ανήμερα της εορτής, Κυριακή 26 Ιουλίου στις 7:00 το πρωί θα τελεστεί ο Πανηγυρικός Όρθρος και η Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, ενώ στις 7:00 το απόγευμα θα τελεστούν ο Εσπερινός και η Ιερά Παράκληση προς τιμήν της Αγίας Παρασκευής.
Ο Δήμος Ναυπακτίας και η Ιερά Μητρόπολη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου διοργανώνουν εκδήλωση για τους απόδημους Ναυπακτίους, την Τρίτη, 28 Ιουλίου 2026 και ώρα 20:30 στο Ενετικό Λιμάνι (δυτικός βραχίονας).
Στην εκδήλωση συμμετέχουν η Χορωδία Δημοτικής Μουσικής της Μητροπόλεως υπό τη διεύθυνση του Π.Αναστασόπουλου και τμήματα του Λαογραφικού Πολιτιστικού Χορευτικού Ομίλου Ναυπάκτου (Λ.Π.Χ.Ο.Ν.) «Ανεμογιάννης» και του Ναυπακτιακού Χορευτικού Ομίλου Φίλων Ελληνικής Παράδοσης (ΝΑ.Χ.Ο.Φ.Ε.Π.) «Ναυς».
Το Κάστρο της Ναυπάκτου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και καλύτερα διατηρημένα κάστρα της Ελλάδας. Είναι ένα μνημείο που δεν ξεχωρίζει μόνο για την ιστορική και αρχαιολογική του αξία, αλλά και για τη μοναδική αρμονία που είχε διαμορφωθεί μέσα στους αιώνες ανάμεσα στα τείχη και το φυσικό περιβάλλον.
Οι πρόσφατες εκτεταμένες υλοτομίες, που πραγματοποιήθηκαν με το σκεπτικό της προστασίας του κάστρου από πυρκαγιά και της ανάδειξης των τειχών, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Η πρόταση της δημοτικής αρχής, η οποία υιοθετήθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, είχε ως αποτέλεσμα μια εικόνα που δύσκολα αφήνει ασυγκίνητο οποιονδήποτε αγαπά το μνημείο.
Σήμερα, μεγάλο μέρος του κάστρου θυμίζει περισσότερο έναν γυμνό βραχώδη λόφο παρά το ιστορικό τοπίο που γνωρίζαμε επί δεκαετίες. Η εικόνα αυτή, κατά την άποψή μου, αδικεί το ίδιο το μνημείο και απογοητεύει ακόμη και πολλούς από εκείνους που πίστευαν ότι η απομάκρυνση μέρους της βλάστησης θα βοηθούσε στην ανάδειξη των τειχών.
Το κάστρο δεν ήταν απροστάτευτο
Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι κατά την υλοποίηση του έργου «Συνολική Ανάδειξη του Κάστρου Ναυπάκτου», την περίοδο 2005–2008, δεν πραγματοποιήθηκαν μόνο εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης.
Το έργο περιλάμβανε και ένα ολοκληρωμένο σύστημα πυροπροστασίας:
εγκαταστάθηκε πλήρες δίκτυο πυρόσβεσης στις τρεις πρώτες ζώνες του κάστρου,
δημιουργήθηκαν πυροσβεστικές φωλιές από την Ακρόπολη μέχρι την κύρια είσοδο,
Τα παραπάνω αποδεικνύουν ότι η προστασία του μνημείου από τον κίνδυνο πυρκαγιάς είχε ήδη αποτελέσει βασική προτεραιότητα της προηγούμενης μεγάλης ανάδειξής του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν απαιτούνται παρεμβάσεις συντήρησης της βλάστησης. Σημαίνει όμως ότι θα μπορούσε να αναζητηθεί μια πιο ισορροπημένη λύση, με επιλεκτικές απομακρύνσεις και σωστή διαχείριση του πρασίνου, χωρίς να αλλοιωθεί τόσο δραστικά η φυσιογνωμία του χώρου.
Η πραγματική πρόκληση σήμερα είναι η προσβασιμότητα
Ίσως όμως το σημαντικότερο ζήτημα να μην είναι πλέον τα δέντρα.
Το πραγματικό στοίχημα είναι να αποκτήσει το Κάστρο της Ναυπάκτου ουσιαστική και ασφαλή πρόσβαση για όλους τους πολίτες.
Άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένοι, οικογένειες με μικρά παιδιά και επισκέπτες με κινητικές δυσκολίες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην πρόσβαση προς τα ανώτερα διαζώματα του κάστρου.
Άλλωστε, η ανάγκη αυτή επισημάνθηκε δημόσια ακόμη και από την ίδια την Υπουργό Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη, κατά τα εγκαίνια των αιθουσών του Μουσείου Βυζαντινών Εκθεμάτων στην Ακρόπολη του κάστρου.
Αυτό θα έπρεπε σήμερα να αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα.
Χρειάζεται συνολική κυκλοφοριακή λύση
Παράλληλα, προβληματισμό προκαλεί και η προτεινόμενη λύση της λωρίδας επιβράδυνσης στον περιφερειακό δρόμο, με σύνδεση προς τον δασικό δρόμο του πρώτου διαζώματος.
Η θέση της προβλεπόμενης εισόδου βρίσκεται επάνω σε έντονη στροφή της περιμετρικής οδού, γεγονός που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την οδική ασφάλεια και τη λειτουργικότητα της παρέμβασης.
Ίσως θα άξιζε να εξεταστεί μια διαφορετική τεχνική προσέγγιση, όπως η κατασκευή ενός κυκλικού κόμβου στο τμήμα της περιμετρικής που βρίσκεται ακριβώς πίσω από το κάστρο, σε συνδυασμό με τη διαμόρφωση ασφαλούς οδικής σύνδεσης προς το μνημείο.
Μια τέτοια λύση ενδεχομένως να εξυπηρετούσε καλύτερα τόσο τους επισκέπτες όσο και την ασφαλή κυκλοφορία των οχημάτων.
Το Κάστρο αξίζει έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό
Η προστασία ενός ιστορικού μνημείου δεν εξαντλείται στην αποκάλυψη των τειχών του. Οφείλει να συνδυάζει την αρχαιολογική ανάδειξη, τη διατήρηση του φυσικού τοπίου, την περιβαλλοντική ισορροπία, την πυροπροστασία, την ασφάλεια και κυρίως την προσβασιμότητα για όλους.
Το Κάστρο της Ναυπάκτου δεν είναι απλώς ένα αρχαιολογικό μνημείο. Είναι το σύμβολο της πόλης, ένας ζωντανός χώρος ιστορίας, πολιτισμού και αναψυχής.
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν πρέπει να περιορίζεται στο αν κόπηκαν πολλά ή λίγα δέντρα. Πρέπει να αφορά το πώς θέλουμε να είναι το Κάστρο της Ναυπάκτου τα επόμενα πενήντα χρόνια: ένα μνημείο ζωντανό, προσβάσιμο, ασφαλές και αρμονικά ενταγμένο στο φυσικό του περιβάλλον.
Η ιστορία και η φύση δεν είναι αντίπαλοι. Στη Ναύπακτο μπορούν —και πρέπει— να συνυπάρχουν.