Η ελληνική δημοκρατία παραμένει θεσμικά σταθερή. Ωστόσο, αυτή η τυπική σταθερότητα δεν αρκεί. Η βαθύτερη κρίση που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι υπαρξιακή: η κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στη δημοκρατία ως μηχανισμό αλλαγής και βελτίωσης της ζωής τους.
Ένα όλο και μεγαλύτερο ποσοστό της κοινωνίας δεν πιστεύει ότι η ψήφος έχει ουσιαστική σημασία. Υπάρχει η αίσθηση πως, ανεξαρτήτως του ποιο κόμμα αναδεικνύεται στην εξουσία, οι πολιτικές αποφάσεις δεν αντιστοιχούν στη βούληση της πλειοψηφίας.
Αυτή η δυσπιστία δεν είναι παράλογη. Πηγάζει από δεκαετίες απογοητεύσεων, σκανδάλων, ανεπαρκούς λογοδοσίας και ενός συστήματος που φαίνεται να λειτουργεί περισσότερο υπέρ των λίγων παρά του συνόλου.
Ταυτόχρονα, το πεδίο της ενημέρωσης — που θα έπρεπε να αποτελεί τη «δημόσια σφαίρα» του δημοκρατικού διαλόγου — έχει μετατραπεί σε χώρο γενικευμένης χειραγώγησης. Η συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης σε λίγα χέρια, η έλλειψη πλουραλισμού και η ταύτιση πολλών ΜΜΕ με οικονομικά ή πολιτικά συμφέροντα απομακρύνουν τους πολίτες από την αλήθεια και ενισχύουν την απάθεια.
Σε αυτό το κλίμα, δεν προκαλεί έκπληξη ότι η μόνη δύναμη που φαίνεται να ενισχύεται παγκοσμίως είναι η Ακροδεξιά. Πρόκειται για ένα ρεύμα αυταρχικό, και εγγενώς αντιδημοκρατικό, που εκμεταλλεύεται την απογοήτευση και τον θυμό για να προτείνει «εύκολες λύσεις» σε περίπλοκα προβλήματα. Η άνοδός του αποτελεί σαφή προειδοποίηση: όταν η δημοκρατία αποτυγχάνει να πείσει, ο αυταρχισμός καραδοκεί.
Ωστόσο, η λύση δεν βρίσκεται στην απόρριψη της δημοκρατίας, αλλά στην ανανέωσή της. Η κοινωνία πρέπει να πιστέψει ξανά στη δύναμη της συμμετοχής, στη δυνατότητα αλλαγής μέσα από συλλογική δράση. Αυτό δεν θα συμβεί από μόνο του. Απαιτεί αγώνα.
Πρέπει να ενισχυθεί η πολιτική παιδεία, να ενθαρρυνθεί ο διάλογος, να αποκτήσει νόημα η πολιτική συμμετοχή σε όλα τα επίπεδα. Τα κόμματα οφείλουν να επανασυνδεθούν με τις κοινωνικές ανάγκες και όχι να λειτουργούν ως αποστειρωμένοι μηχανισμοί εξουσίας. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να γίνουν ξανά εργαλεία διαφάνειας και λογοδοσίας.
Η δημοκρατία δεν είναι μόνο θεσμοί και διαδικασίες. Είναι πίστη σε έναν συλλογικό τρόπο ζωής, όπου ο πολίτης έχει λόγο, ρόλο και ευθύνη. Μόνο όταν αυτή η πίστη ανακτηθεί, θα μπορέσει η δυσπιστία να μετατραπεί σε προσδοκία και η προσδοκία σε πράξη.
Η δημοκρατία δεν πεθαίνει απότομα. Φθείρεται σιωπηλά, όταν παύουμε να πιστεύουμε σ’ αυτήν. Γι’ αυτό ακριβώς, τώρα είναι η στιγμή να την υπερασπιστούμε.



