Έχω φυσική περιέργεια για τον άνθρωπο, το πώς νιώθει, σκέφτεται και δρα. Παρόλο που έχω διδακτορικό και παραλίγο να γίνω καθηγήτρια πανεπιστημίου, στο σχολείο ήμουν λίγο ανάποδη. Χάζευα, βαριόμουν και κοιτούσα έξω από το παράθυρο την ώρα της παράδοσης ακούγοντας μόνο ό,τι με ενδιέφερε.
Ως παιδί, ήθελα να βρίσκω πώς και για ποιο λόγο έγινε το κάθε τι που μου τραβούσε την προσοχή. Σαν ιστορία που θα μπορούσα να διηγηθώ με αρχή, μέση και τέλος. Ήθελα να ενώνω τα κομμάτια του παζλ κάθε εμπειρίας και κάθε ανθρώπου που συναντούσα. Και όσα δεν μπορούσα να βρω, τα φανταζόμουν, επειδή, όπως είπαμε, σκοπός μου ήταν να φτιάξω την ιστορία. Μου άρεσε επίσης να αμφισβητώ ό,τι άκουγα και να σκέφτομαι με ποιον άλλο τρόπο θα μπορούσε να γίνει.
Όταν μπήκα στην εφηβεία τα έκανα αυτά με ελάχιστη τεχνολογία – το ίντερνετ τότε ήταν ακόμα dial up. Τότε το έβλεπα ως ένα διασκεδαστικό παιχνίδι. Περίμενα με ενθουσιασμό να συνδεθεί το ίντερνετ και να φορτώσει η σελίδα. Τώρα που το ίντερνετ είναι εξαιρετικα πιο γρήγορο και δυνατό και η τεχνητή νοημοσύνη σκέφτεται, υπολογίζει και αποφασίζει για εμάς, φαίνεται ο άνθρωπος να γίνεται όλο και λιγότερο ευέλικτος. Δε χρειάζεται όμως να είναι έτσι.
Η τεχνολογία γεννήθηκε από τότε που άνθρωπος άρχισε να χρησιμοποιεί τα πρώτα του εργαλεία για τροφή, στέγη και προστασία. Κρίσιμο σημείο καμπής στην ιστορία της τεχνολογίας είναι η 4η Βιομηχανική Επανάσταση (περίπου από το 2010 μέχρι σήμερα), με την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης. Η αυτοματοποίηση δεν είναι πια εργαλείο υποστήριξης αλλά παράγοντας σκέψης και δράσης. Ακούγονται δυστοπικές προβλέψεις για την αντικατάσταση του ανθρώπου από το ΑΙ.
Όταν ήμουν μικρή μιλούσαμε για έξυπνους ανθρώπους, τώρα μιλάμε για έξυπνες πόλεις, έξυπνα σπίτια, έξυπνα αυτοκίνητα. Ταυτόχρονα, οι νεότερες γενιές θέλουν πλέον να σπάσουν ό,τι στεγανό υπάρχει. Σε αυτή την αντίδραση των νέων υπάρχει ανάγκη για έκφραση και δημιουργικότητα.
Στο σήμερα, την εύρεση εναλλακτικών, την αλχημεία και τη δημιουργία παζλ τα κάνω επαγγελματικά. Στην πορεία έμαθα ότι αυτό λέγεται επίλυση προβλημάτων, διαχείριση έργων, διαδικασιών και ομάδων, και συγγραφή. Χρησιμοποιώ ΑΙ για να εξυπηρετώ την αλχημεία μου, την ανάγκη μου να ενώνω κομμάτια και για να διαχειρίζομαι μεγάλο όγκο πληροφορίας. Όταν θέλω να σκεφτώ δημιουργικά και ελεύθερα, δεν το χρησιμοποιώ καθόλου. Όπως τώρα που γράφω αυτή εδώ τη στήλη.
Είναι αλήθεια πώς στην εποχή του ΑΙ ικανότητες όπως η προσαρμοστικότητα και η ανθεκτικότητα στην αλλαγή αποκτούν μεγαλύτερο βάρος από τη γνώση αυτή καθέ αυτή. Και τώρα περισσότερο από ποτέ σε έναν άγριο κόσμο που αλλάζει συνεχώς, οι ικανότητες αυτές όπως και διάφορες άλλες χρειάζεται να καλλιεργηθούν και να βγουν στο φως. Η πίστη μου στις ικανότητες του ανθρώπου με οδήγησε να ξεκινήσω αυτή εδώ τη στήλη.
Σκοπός μου είναι να μοιραστώ μαζί σας τις εμπειρίες και γνώσεις μου για το πώς μπορούμε οι άνθρωποι να ανακαλύψουμε τις ατομικές μας ικανότητες και νόημα για να ισορροπήσουμε στις αλλαγές που φέρνουν θέματα όπως η τεχνολογία, η περιβαλλοντική κρίση, η πολιτικο-οικονομική αστάθεια και τα social media.
Πριν δύο μήνες, επισκέφθηκα την Στοκχόλμη για πρώτη φορά. Πήγα εκεί ως συντονίστρια μιας πρότασης χρηματοδότησης για την απανθρακοποίηση ενός εργοστασίου παραγωγής χάλυβα. Είχα μόνο μία μέρα στη διάθεσή μου για εξερεύνηση. Χρειαζόμουν να περπατήσω στη σιωπή, επειδή είχα περάσει τις προηγούμενες δύο ημέρες μιλώντας συνεχώς με κόσμο. Αφού περπάτησα περίπου 20 χιλιόμετρα χωρίς να το καταλάβω, κατέληξα στο μουσείο Vasa. Αρχικά, δίστασα να μπω· δεν ήμουν σίγουρη αν με ενδιέφερε να δω ένα σαπιοκάραβο που ανασύρθηκε από τον βυθό. Κάποιο ένστικτο με τράβηξε και μπήκα. Εκεί πέρασα τρεις από τις πιο συναρπαστικές ώρες της ζωής μου.
Το Vasa βούλιαξε πριν από 400 περίπου χρόνια στο πρώτο του ταξίδι, 1.500 μέτρα από το λιμάνι της Στοκχόλμης από όπου ξεκίνησε. Η τοποθεσία του στον βυθό ξεχάστηκε για αιώνες, μέχρι που ξαναεντοπίστηκε στα τέλη της δεκαετίας 1950, και τελικά ανασύρθηκε το 1961 μετά από γιγαντιαίες προσπάθειες ανεξάρτητων ερευνητών. Έκτοτε, εκτίθεται στο μουσείο που φέρει το όνομα του. Είναι το μεγαλύτερο ξύλινο πλοίο που έχει ποτέ ανασυρθεί και διατηρείται ακόμη. Έμαθα ότι 95% του πλοίου έχει παραμείνει ακέραιο μέσα στους αιώνες, λόγω της χαμηλής αλατότητας της Βαλτικής.
Περίπου 150 άτομα ταξίδευαν με το Vasa, εκ των οποίων 30-50 έχασαν τη ζωή τους όταν το πλοίο βυθίστηκε. Το Vasa ήταν ένα τεχνολογικό επίτευγμα που απέτυχε λόγω αστοχιών σχεδιασμού και πολιτικών πιέσεων για γρήγορη κατασκευή. Στην προσπάθεια τους οι άνθρωποι να φτιάξουν το πιο πρωτοποριακό και επιβλητικό πολεμικό πλοίο της εποχής, παρέβλεψαν βασικές λεπτομέρειες ασφαλείας. Παρέβλεψαν τους επιβάτες, οι οποίοι έγιναν αναλώσιμοι, σαν να έσβηναν, σαν να ήταν φευγαλέοι.
Αιώνες αργότερα, ήταν η ανθρώπινη θέληση που κατάφερε να ανασύρει το πλοίο, αλλά και να ανακατασκευάσει ό,τι είχε χαθεί. Λες και ο άνθρωπος προσπάθησε να διορθώσει το λάθος, βάζοντας τους επιβάτες που χάθηκαν στο προσκήνιο. Κάθε σορός που σώθηκε έχει ένα όνομα, μια ταυτότητα, μια ιστορία και συνοδεύεται από ρούχα και αντικείμενα που του ανήκαν. Ένιωσα ότι ήταν ένας φόρος τιμής για κάθε ζωή που είχε χαθεί. Το μουσείο παρουσιάζει το Vasa ως ζωντανό οργανισμό που ταξιδεύει και εξελίσσεται στον χρόνο, για να θυμίζει ταυτόχρονα την ματαιοδοξία αλλά και το μεγαλείο του ανθρώπου.
Σε μια γωνιά του μουσείου υπήρχε μια οθόνη που απεικόνιζε το βυθό να κινείται. Κάθισα σε έναν καναπέ μπροστά από την οθόνη και έβαλα τα ακουστικά για τους επισκέπτες. Μια βαθιά και ήρεμη φωνή μιλούσε για το πώς, πλησιάζοντας τους νεκρούς, μπορούμε να μάθουμε πιο πολλά για τη ζωή. Η φωνή καλούσε τους επισκέπτες να σαρώσουν ένα QR code και να γράψουν τις σκέψεις τους για τη ζωή και τον θάνατο. Οι σκέψεις αυτές αναδύονταν ανώνυμα από το βυθό στην οθόνη. Τις κοιτούσα απορροφημένη για ώρα, μέχρι που έγραψα κι εγώ τη δική μου: «Θέλω να αφιερώσω τη ζωή μου σε έναν σκοπό». Πρόσφατα, έφερα στο μυαλό μου αυτό που είχα γράψει και σκέφτηκα ότι ίσως ο σκοπός να είναι μπροστά μου, στις λεπτομέρειες που παραβλέπω όταν βιάζομαι να διεκπεραιώσω… Ίσως κάθε σκέψη, λέξη και πράξη να έχει τις απαντήσεις που ψάχνω…
Ερικέττη Σέρβου – Σύμβουλος καινοτομίας και co-founder της AskE
Τον σχεδιασμό της κυβέρνησης για τους δημόσιους παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς και τα ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠ-ΜΕΑ καταγγέλλουν αιρετοί και απαιτούν αναβάθμιση των κοινωνικών δομών, μόνιμη και σταθερή δουλειά για τους εργαζόμενους στους δήμους.
Όπως αποτυπώνεται στο προσχέδιο διάταξης νόμου με τον τίτλο “Διαδικασία στελέχωσης για την κάλυψη αναγκών των βρεφονηπιακών και παιδικών σταθμών και Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού και των Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου αυτών”, γίνεται προσπάθεια εφαρμογής ενός συστήματος πλήρους ανταποδοτικότητας μέσω voucher και σύνδεσης της χρηματοδότησης με τον αριθμό των εξυπηρετούμενων παιδιών και η δημιουργία ενός πανελλαδικού “μητρώου” εργαζομένων ορισμένου χρόνου.
Όλα τα παραπάνω οδηγούν στην παραπέρα υποβάθμιση κρίσιμων κοινωνικών υπηρεσιών, στην περιπλάνηση των εργαζομένων σε διάφορες δομές, στην ανακύκλωση της ανεργίας, στην εργασιακή ομηρία και στη ναρκοθέτηση της μονιμοποίησης εργαζομένων που προσφέρουν για χρόνια.
Καλούν δε την ΚΕΔΕ να πάρει σαφή θέση υπέρ της διασφάλισης των εργαζομένων και κατά της διάλυσης των κοινωνικών δομών.