Μια σπουδαία Ελληνίδα, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα σπουδαίο επιστημονικό και πνευματικό αποτύπωμα.

Η διακεκριμένη βυζαντινολόγος και ιστορικός υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόνη, με διεθνή αναγνώριση και πολυετές συγγραφικό έργο για το Βυζάντιο.

Τιμήθηκε με σημαντικές διακρίσεις, μεταξύ των οποίων ο Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής στη Γαλλία, καθώς και βραβεία από πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη.

Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).

Η πορεία της στο Παρίσι

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη.

Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας.

Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.

 Είναι η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.

Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν.

Ευρεία επίθεση εξαπολύουν οι ευρωπαϊκές χώρες στα social media, με όλο και περισσότερες να εξετάζουν το ενδεχόμενο απαγόρευσής τους για τους ανήλικους, θέτοντας τα θεμέλια για μια νέα σύγκρουση με μερικές από τις μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες.

Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε αρχικά στην Αυστραλία, καλύπτοντας πλατφόρμες όπως το Instagram και το Facebook της Meta, το Snap, το X του Έλον Μασκ, το TikTok και το YouTube της Google. Τώρα κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη, απειλώντας να κόψει την πρόσβαση εκατομμυρίων νεαρών χρηστών σε υπηρεσίες που οι ρυθμιστικές αρχές χαρακτηρίζουν επιβλαβείς και εθιστικές αλλά και τα σημαντικά έσοδα από διαφημίσεις που συνοδεύουν αυτές τις υπηρεσίες. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ σε ομιλία του στο Ντουμπάι δήλωσε: «Ξέρω ότι δεν θα είναι εύκολο. Οι εταιρείες κοινωνικών μέσων είναι πλουσιότερες και ισχυρότερες από πολλά έθνη, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μου. Αλλά η δύναμή τους δεν θα πρέπει να μας τρομάζει».

Τουλάχιστον άλλες έξι χώρες της Ε.Ε. (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Δανία, Ελλάδα και Ολλανδία) εξετάζουν παρόμοια μέτρα. Οι κινήσεις αυτές στέλνουν ένα σαφές μήνυμα κατεύθυνσης και εντείνουν τον «πολιτισμικό πόλεμο» με τη διοίκηση Τραμπ και μερικούς από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες του κόσμου. Τα ευρωπαϊκά μέτρα ενδέχεται να προκαλέσουν έντονη αντίδραση από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το περιβάλλον του. Η Ευρώπη υπήρξε συχνά στόχος της οργής του, και η διατλαντική συνεργασία που αποτέλεσε θεμέλιο της παγκόσμιας τάξης τα τελευταία οκτώ χρόνια βρίσκεται κοντά στο όριο. Τον Δεκέμβριο, ο Τραμπ προειδοποίησε την Ευρώπη «να είναι πολύ προσεκτική», όταν οι ευρωπαϊκοί τεχνολογικοί ρυθμιστικοί φορείς επέβαλαν πρόστιμο 140 εκατ. δολαρίων στην X του Μασκ για παραβίαση του κανονισμού διαδικτυακού περιεχομένου.

Οι πλατφόρμες έχουν πολλά να χάσουν αν διακοπεί η ροή νεότερων χρηστών. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Snapchat γνώρισαν έκρηξη δημοτικότητας χάρη στη χρήση από εφήβους, των οποίων οι προτιμήσεις για λειτουργίες όπως φίλτρα, κάθετα βίντεο και προσωρινές δημοσιεύσεις έχουν επηρεάσει γενικότερα τον σχεδιασμό εφαρμογών. Το YouTube έχει τεράστιο κοινό παιδιών, γεγονός που στο παρελθόν έχει προσελκύσει πολιτική προσοχή. Αυτές οι λειτουργίες θεωρούνται εθιστικές και αρκετά από τα μεγαλύτερα δίκτυα αντιμετωπίζουν αγωγές στις ΗΠΑ, με κατηγορίες ότι τα προϊόντα τους είναι επιβλαβή για τους νέους.

Η Ευρώπη αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά για πολλές τεχνολογικές εταιρείες μετά τη Βόρεια Αμερική, χάρη στη διάδοση της τεχνολογίας και σε ένα ώριμο οικοσύστημα διαδικτυακής διαφήμισης. Για τη Snap Inc. και τη Meta Platforms, τα έσοδα αυξάνονται ταχύτερα στην Ευρώπη παρά στις ΗΠΑ. «Η Ευρώπη είναι η “χρυσή αγελάδα” για τις Big Tech, οπότε αυτό αποτελεί μεγάλο πρόβλημα γι’ αυτές, χωρίς αμφιβολία», δήλωσε η Alicia García Herrero, ανώτερη ερευνήτρια στο Bruegel. Η εφαρμογή τέτοιων περιορισμών δεν είναι εύκολη. Οι ειδικοί σε ψηφιακές πολιτικές αμφισβητούν επίσης αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι μια απαγόρευση θα ενθάρρυνε τα παιδιά να περνούν περισσότερο χρόνο εκτός διαδικτύου.

Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που επέβαλε περιορισμούς στα social media για παιδιά, με τις εταιρείες τεχνολογίας να κλείνουν λογαριασμούς τον Δεκέμβριο για περίπου 5 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 16 ετών. Οι τεχνολογικές πλατφόρμες υποστήριξαν εκεί ότι η απομάκρυνση ανηλίκων από τις υπηρεσίες είναι δύσκολη, αν όχι αδύνατη, και θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερα προβλήματα. Η διαδικασία απόδειξης ηλικίας μπορεί να απαιτεί την κοινοποίηση ευαίσθητων εγγράφων, όπως άδεια οδήγησης ή διαβατήριο, ανοίγοντας δρόμους για κυβερνο-επιθέσεις ή κακή χρήση δεδομένων. Μια απαγόρευση επίσης ενέχει τον κίνδυνο να σπρώξει τους χρήστες σε λιγότερο νόμιμες υπηρεσίες. Οι χώρες που θέλουν να μιμηθούν τους αυστραλιανούς νόμους θα αντιμετωπίσουν η καθεμία τα δικά της εμπόδια.

Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει υπερασπιστεί σθεναρά τους περιορισμούς ηλικίας στα social media. Το 2024 χαρακτήρισε την εξάρτηση από την οθόνη ως επίκεντρο κάθε είδους προβλημάτων: Εκφοβισμό, βία, εγκατάλειψη του σχολείου. Την περασμένη εβδομάδα, η Εθνοσυνέλευση της χώρας ψήφισε απαγόρευση των υπηρεσιών κοινωνικών μέσων για παιδιά κάτω των 15 ετών. Το νομοσχέδιο θα προωθηθεί τώρα στη Γερουσία για έγκριση. Ωστόσο, η Γαλλία έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες στην εφαρμογή άλλων μέτρων διαδικτυακής εποπτείας. Ένας πρόσφατος νόμος που απαγόρευε την πορνογραφία για ανηλίκους απαιτούσε επαλήθευση ηλικίας μέσω τρίτων υπηρεσιών. Υπάρχουν στοιχεία ότι πολλοί χρήστες του διαδικτύου χρησιμοποίησαν εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN) για να αποκρύψουν την ταυτότητά τους.

Παρόμοιες ανησυχίες υπήρξαν όταν το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε ελέγχους ηλικίας και άλλα μέτρα, όπως περιορισμό πρόσβασης ανά ηλικία, νυχτερινούς περιορισμούς για κινητά και κανόνες γύρω από σχεδιασμό εθισμού. Αναμένεται να λάβει τελικές αποφάσεις το καλοκαίρι. «Δεν έχει νόημα να κάνω διαβούλευση αν ήδη έχω αποφασίσει», δήλωσε η Υπουργός Τεχνολογίας της Βρετανίας, Λιζ Κένταλ, σε συνέντευξη τον προηγούμενο μήνα.

Βασίλης Μαθιουδάκης

bill.mathioudakis@gmail.com

Σ’ έγκριτη εφημερίδα, ευρεία κυκλοφορίας (Καθημερινή 7.2.2026) διαβάζω:  «Μετεξεταστέο το ελληνικό σχολείο στα Μαθηματικά. Καλοί στη θεωρία και κακοί στην πράξη περίπου η μισή μαθητές».

Ο μαθητικός εγγραμματισμός υστερεί στην ικανότητα των παιδιών να κατανοούν δεδομένα και να επιλύουν ρεαλιστικά προβλήματα.

Λίγες μέρες πριν,  αλγεινή εντύπωση προκάλεσαν ατυχείς δηλώσεις βουλεύτριας, σχετικές με τις αποδοχές των εκπαιδευτικών.

Από ένα απρόσμενο επεισόδιο σε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μεταξύ καθηγήτριας και μαθητή, αναφέρθηκε ότι περίπου 2.500 εκπαιδευτικοί απουσιάζουν από τα καθήκοντά τους.

Έτσι ερμηνεύεται γιατί τάξεις έχουν κενές ώρες στο σχολείο τους.

Με το διορισμού των αναπληρωτών για την πλήρωση κενών θέσεων, διαπιστώθηκε άλλη μία δυσλειτουργία.

Πάνω από 1.000 εκπαιδευτικοί δεν αποδέχθηκαν το διορισμό τους ως αναπληρωτές, ή παραιτήθηκαν όταν τοποθετήθηκαν σε θέσεις που οι πενιχρές απολαβές, δεν αρκούσαν έστω και για λιτή διαβίωση.

Καθηγήτρια εγκαλείται γιατί έκρινε άκομψα εργασία μαθήτριας της.

Αυτή η καταγγελία με γυρίζει στα μαθητικά μου χρόνια.

Οι μαθητές καλούνται να γράψουν έκθεση με θέμα:  Φόρος, φοροφυγάς.

Στην ανάπτυξη του θέματος χρησιμοποιήθηκε το ασυνήθιστο στη λογοτεχνία ρήμα ντιριώμαι, (δυσανασχετώ) .

Ο καθηγητής επικέντρωσε σε αυτή τη λέξη την κριτική του, για ειρωνική, συνεχή, διάθεση

Η μαθήτρια, αν θυμάμαι καλά, διέκοψε.

Ποιος τολμούσε να αντιδράσει.

Οι  εκπαιδευτικοί απολάμβαναν το σεβασμό. Πέρα από το κύρος τους, στην ημερήσια διάταξη ήταν και «το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο».

Σήμερα αμφισβητείται η θετική αποδοχή τους από την κοινωνία.

Θυμάμαι πριν από κάποια χρόνια η σφυγμομετρήσεις έδειχναν τους εκπαιδευτικούς στην πρώτη θέση προτίμησης από την κοινωνία.

Όμως η πολιτεία είναι απαιτητική από την εκπαιδευτική κοινότητα.

Σε δύο βασικούς τομείς εστιάζεται η προσοχή της.

Στην επιτυχή προσαρμογή  στις νέες συνθήκες εκπαίδευσης.

Στην ορθή διαχείριση των προβλημάτων των μαθητών που αναδεικνύονται κατά τη φοίτηση του στο σχολείο.

Εύλογα γεννάται το ερώτημα.

Μετεκπαιδεύονται οι εκπαιδευτικοί ν’ ανταποκριθούν στην αποστολή τους;

Λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε με την έναρξη των μαθημάτων, όλα να λειτουργούν άψογα;

Προσδιορίζεται, από τους αρμόδιους φορείς, ο ρόλος του εκπαιδευτικού σήμερα που οι συνθήκες απαιτούν άλλες προσεγγίσεις;

Αν δεν γίνουν τομές στον τομέα της παιδείας, δεν αποκλείεται σε σύντομο χρονικό διάστημα, νέοι τίτλοι εφημερίδων να γράφουν για μετεξεταστέο το ελληνικό σχολείο και σ’ άλλα μαθήματα.

Ο εκπαιδευτικός σωστά κάνει την εργασία του αλλά έχει ανάγκη ενίσχυσης.