Πόσες φορές συζητάμε για κάτι και μετά το κινητό μας, το διαφημίζει! Τι μπορούμε να κάνουμε για να περιορίσουμε τα δεδομένα που συλλέγουν οι εφαρμογές; Ζούμε σε μια εποχή όπου σχεδόν κάθε εφαρμογή στο κινητό μάς ζητά πρόσβαση σε κάτι: Τοποθεσία, επαφές, μικρόφωνο, φωτογραφίες, ακόμη και τις συνήθειες πλοήγησής μας. Κι ενώ πολλές από αυτές τις άδειες είναι απαραίτητες για να λειτουργεί σωστά μια υπηρεσία, υπάρχουν εφαρμογές που συλλέγουν δεδομένα χωρίς να το καταλαβαίνουμε ή, ακόμη χειρότερα, τα πουλάνε σε άλλες εταιρείες.

Δέκα κατηγορίες εφαρμογών που μας παρακολουθούν

Πριν λοιπόν αποφασίσουμε τι να απενεργοποιήσουμε ή να διαγράψουμε, ας δούμε ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες εφαρμογών που «παρακολουθούν» περισσότερο από όσο νομίζουμε:

1. Spyware & stalkerware: Πρόκειται για εφαρμογές που παρακολουθούν τοποθεσία, κλήσεις, μηνύματα και δραστηριότητα συσκευής, συχνά εγκατεστημένες κρυφά από κάποιον που έχει πρόσβαση στο κινητό μας. Να σημειώσουμε ότι και οι εφαρμογές γονικού ελέγχου (για να παρακολουθούν οι γονείς τι κάνουν τα παιδιά τους) εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία.
2. Dating apps: Συλλέγουν τεράστιο όγκο προσωπικών δεδομένων: Τοποθεσία, προτιμήσεις, δημογραφικά στοιχεία, συμπεριφορές μέσα στην εφαρμογή.
3. Flashlight apps: Απλές εφαρμογές φακού που συχνά ζητούν εντελώς αχρείαστες άδειες (τοποθεσία, κάμερα, μικρόφωνο) για να συλλέξουν δεδομένα.
4. Παιδικά apps & παιχνίδια: Συχνά παρακάμπτουν κανόνες προστασίας και μαζεύουν δεδομένα παιδιών για διαφημιστικούς σκοπούς.
5. Social media: Παρακολουθούν σχεδόν κάθε αλληλεπίδραση, εντός και εκτός πλατφόρμας, για στοχευμένη διαφήμιση.
6. Εφαρμογές καιρού: Απαιτούν πρόσβαση στην τοποθεσία και συχνά μοιράζονται αυτά τα δεδομένα με τρίτους.
7. Smart home apps: Συλλέγουν ιδιαίτερα ευαίσθητα δεδομένα (εικόνα, ήχος, αναγνωριστικά συσκευών) και μπορεί να περιέχουν trackers τρίτων. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται και τα doorbell apps, αυτά δηλαδή που παρακολουθούν ποιος είναι στην εξώπορτα μας, μετά από εγκατάσταση κάμερας.
8. Shopping apps: Παρακολουθούν τι αγοράζουμε, τι κοιτάμε, πόση ώρα μένουμε σε μια σελίδα και συνδυάζουν δεδομένα για να δημιουργούν το πλήρες προφίλ μας.
9. Εφαρμογές navigation και χάρτες: Αποθηκεύουν ιστορικό τοποθεσίας και συνήθειες μετακίνησης, συχνά για διαφημιστικούς σκοπούς.
10. Browsers: Δεν μας «βλέπει» ο ίδιος ο browser, αλλά οι ιστότοποι, cookies, trackers και κακόβουλες επεκτάσεις μπορούν να μας ακολουθούν παντού.

Κλασικά παραδείγματα εφαρμογών που έχουν κατηγορηθεί για παρακολούθηση

Τα apps της Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp) συλλέγουν από το κινητό σχεδόν κάθε είδους δεδομένο: Δημογραφικά στοιχεία, τοποθεσία, συνήθειες χρήσης, interactions, browsing info, ακόμα και δεδομένα από άλλες εφαρμογές. Έχουν επανειλημμένα βρεθεί στο στόχαστρο ρυθμιστικών αρχών στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Το ίδιο ισχύει φυσικά και για όλα τα δημοφιλή dating apps, όπως Tinder, Hinge, Grindr, Badoo κτλ. Αν το σκεφτούμε, γνωρίζουν πράγματα όπως το όνομα, την ηλικία, την τοποθεσία, τον σεξουαλικό προσανατολισμό και τα ενδιαφέροντά μας. Το Tinder, μάλιστα, έχει κατηγορηθεί για παραβίαση της νομοθεσίας επί GDPR στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δημοφιλή παιχνίδια, όπως το Angry Birds και το Candy Crash Saga, έχουν επίσης κατηγορηθεί για μαζική συλλογή δεδομένων που διαμοιράζονταν σε διαφημιστικά δίκτυα.

Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση του CamScanner, ενός δημοφιλέστατου app που μετατρέπει την κάμερα του κινητού σε σκάνερ. Το 2019 βρέθηκε ιός τύπου Trojan στον κώδικα του app. Ο ιός αυτός συνέλεγε δεδομένα, εμφάνιζε ενοχλητικές διαφημίζεις και ζητούσε επανειλημμένα από τους χρήστες να πληρώσουν συνδρομή. Μπορεί το app από τότε να καθάρισε, αλλά υπέστη ανεπανόρθωτη βλάβη στη φήμη του.

Τελικά, τι πρέπει να διαγράψουμε στο κινητό μας;

Τα κακά νέα είναι ότι όλες οι εφαρμογές έχουν κάποιο βαθμό κινδύνου, καθώς με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο ζητούν πρόσβαση είτε στον τηλεφωνικό μας κατάλογο είτε στην τοποθεσία μας.

Προφανώς, η απάντηση σε αυτή την περίπτωση δεν είναι να σβήσουμε τα πάντα, πέρα από ακραίες περιπτώσεις. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να περιορίσουμε τις προσβάσεις των εφαρμογών που δεν χρειάζονται πραγματικά τα δεδομένα μας.

Ανάμεσα στις διάφορες άδειες που έχουμε δώσει στις διάφορες εφαρμογές και πρέπει να ελέγξουμε άμεσα, είναι οι εξής:

• Τοποθεσία
• Μικρόφωνο
• Κάμερα
• Πρόσβαση σε επαφές
• Πρόσβαση σε φωτογραφίες / αρχεία
• Background activity (όταν η εφαρμογή τρέχει στο παρασκήνιο)

Όλες αυτές οι άδειες μπορούν να απενεργοποιηθούν από τις Ρυθμίσεις του ίδιου του κινητού ή τις ρυθμίσεις της κάθε εφαρμογής.

Τέλος, αν έχουμε εφαρμογές που χρησιμοποιούμε σπάνια και που έχουν ιστορικό παραβιάσεων ή έχουν φτιαχτεί από άγνωστους developers ή ακόμα χειρότερα, εφαρμογές που δεν εγκαταστήσαμε εμείς και δεν αναγνωρίζουμε, τότε καλό θα ήταν να τις διαγράψουμε.

Βασίλης Μαθιουδάκης

bill.mathioudakis@gmail.com