59 χρόνια μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών

Πως η ίδια η χούντα περιέγραφε με  κωμικοτραγικό τρόπο τους «εθνικούς κινδύνους » και δικαιολογούσε τις πρώτες μέρες του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου του 1967

Τα παρανοϊκά άλλοθι των δικτατόρων του 1967 μπορεί να προκαλούν εκ των υστέρων θυμηδία και στον καιρό τους να ήταν κωμικοτραγικά.

Αν 59 χρόνια μετά έχει κάποιο νόημα, όμως, να ανακληθούν στη μνήμη οι πρώτες και αμέσως μετά την επιβολή της χούντας δικαιολογίες για το στρατιωτικό – φασιστικό πραξικόπημα, αυτό δεν βρίσκεται στη φαιδρότητα της κατάστασης. Αλλά σε μια άλλη διαχρονικότητα.

Ιδού περί τίνος πρόκειται, προς άρση τυχόν παρεξηγήσεων. Για την επιβολή της δικτατορίας, σε πρώτη φάση, κατασκευάστηκε από το κράτος και παρακράτος της Δεξιάς, τους στρατοκράτες και τους φορείς, γενικώς, της αντίδρασης μια δήθεν πραγματικότητα. Με βασικό υλικό την κινδυνολογία και τον φόβο. Ο πυρήνας της ήταν πως «η Ελλάδα κινδυνεύει». Επομένως όλα επιτρέπονται για να …σωθεί η πατρίδα. Μετά, εν ονόματι αυτής ακριβώς της εικονικής πραγματικότητας, αμφισβητήθηκε η αναγκαιότητα της ελευθερίας, δημοκρατίας, του κοινοβουλευτισμού, των δικαιωμάτων κτλ.

Το σενάριο της…  «Επανάστασης»!

Η συνομωσία κατά της Ελλάδας θα κορυφωνόταν στις 23 Απριλίου 1967. Θ΄ άρχιζε από τη Θεσσαλονίκη και θα εξαπλωνόταν σ’ όλη τη χώρα. Το σύνθημα της εξέγερσης είχε δοθεί στις 18 Απριλίου. 30.000 άνδρες των Λαμπράκηδων και 2.000 πεπειραμένοι σαμποτέρ ήταν έτοιμοι να δράσουν. Οι αρχές ασφαλείας, που αριθμούσαν μόλις 27.000, δεν μπορούσαν ν’ αντιμετωπίσουν τον εσωτερικό εχθρό, γι’ αυτό και καταφύγανε στο στρατό.

Οι στρατιωτικοί, όμως, προκειμένου να μη αιματοκυλιστεί ο τόπος έδρασαν προληπτικά… Συλλάβανε τους εμπειροπόλεμους σαμποτέρ του «Λαϊκού Μετώπου» της Ένωσης Κέντρου –κομμουνιστών, όπως επίσης κι ελάχιστους άλλους πολιτικούς, που κινδύνευαν να τους σκοτώσουν οι συνωμότες κι έτσι η Ελλάδα σώθηκε…

«Ο στρατός ανέλαβε την διακυβέρνησιν της χώρας δια να προλάβη τον εμφύλιον σπαραγμόν, να αποκαταστήση την τάξιν και να επαναφέρη την ενότητα του Εθνους….»

Φαίνεται απίστευτο, αλλά ακριβώς αυτό ήταν το αρχικό επίσημο σενάριο της χούντας για να …εξηγήσει στους Έλληνες την επιβολή της δικτατορίας.

Κυκλοφόρησε τρεις μέρες μετά το πραξικόπημα και ήταν η πρώτη «διαφωτιστική» έκδοση της «επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967». Βρίσκεται στα αρχεία του υπουργείου Παιδείας κι έχει δημοσιοποιηθεί από τον καθηγητή Π. Πετρίδη στη σειρά των απόρρητων ντοκουμέντων («Εξουσία και παραεξουσία στην Ελλάδα 1957-1967», εκδόσεις «Προσκήνιο», 2000). Αργότερα θα επιχειρηθεί ν’ αμβλυνθεί ο πρωτογονισμός του πρώτου σεναρίου, το οποίο θα γραφεί και θα ξαναγραφεί.

Άλλο θα εκπονήσουν, στην πρώτη επέτειο της «επανάστασης» (Μάρτιος 1968) οι γκαιμπελίσκοι της «Γενικής Διευθύνσεως Τύπου και Πληροφοριών του Υπουργείου Προεδρίας Κυβερνήσεως», που έχει καταλάβει ο αρχηγός της χούντας Γ. Παπαδόπουλος. Η πρώτη «διαφωτιστική» έκδοση θ’ αποσυρθεί, αλλά θα παραμένει για πάντα για να προκαλεί τη νοημοσύνη. Αν και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τότε υπήρχαν μεν παρανοϊκοί συγγραφείς, αλλά δεν έλειπαν και ανεγκέφαλοι αναγνώστες…

Όλα έτοιμα από τις 18 Απριλίου

Τις παραμονές της 21ης Απριλίου όλα ήταν έτοιμα για την καταστροφή της Ελλάδας. Διαβάζουμε στο προοίμιο του τερατολογικού σεναρίου: «Οι Παπανδρέου και ο τύπος ωμίλουν απεριφράστως περί επαναστάσεως και τα στελέχη των έθετον ζήτημα μεταβολής του καθεστώτος.  Οι κομμουνισταί διεκήρυσσον τα σχέδιά των δι΄ εξεγέρσιν…»  Μερικά ακόμη αποσπάσματα είναι εξίσου αποκαλυπτικά για το μέγεθος του …κινδύνου: – «Ο εσωτερικός κομμουνισμός ηδυνήθη να συγκροτήση μαχητικά τμήματα υπό την επωνυμίαν «Νεολαία Λαμπράκη» με 30.000 μέλη έναντι 27.000 ανδρών των Σωμάτων Ασφαλείας…»  – «Μαχητικά στελέχη των κομμουνιστών αφικνούνται στην πρωτεύουσα και φιλοξενούνται σε σπίτια κομμουνιστών… Έχουν φθάσει ήδη 15.000…» – «Ρώσος με ειδική εντολή αφίχθη εις Αθήνας για να δώση γραμμή εις την ΕΔΑ…»  – «Στην Πάτρα θα αποβιβαστούν από ρωσικά πλοία όπλα…» – «Το ΕΑΜ ελέγχει το 100% του υπουργείου Γεωργίας, το 60% του υπουργείου Παιδείας, το 25% της Αστυνομίας Πόλεων… Η διοίκησις περιήλθεν εις τα χέρια τους»  – «Οπλοστάσιον εις τον Ταύγετον, εις την Εύβοιαν, εις την Λάρισαν…» !!!  Καθώς η …πατρίδα κινδύνευε, «εζητήθη από τον στρατόν να αναλάβη το έργον.» Αλλά οι «αρμόδιοι αξιωματικοί», ενώ βεβαίως θα μπορούσαν να το κάνουν, « εκτιμήσαντες τας σχετικάς πληροφορίας και την όλην κατάστασιν, διεπίστωσαν ότι η αιματοχυσία και μάλιστα εις ευρείαν κλίμακα καθίστατο αναπόφευκτος. 

Κατόπιν τούτου ο αρχηγός του ΓΕΣ (Γρ. Σπαντιδάκης) και οι αρμόδιοι συνεργάται του εκ των αξιωματικών, προς αποφυγήν της αιματοχυσίας απεφάσισαν να θέσουν εις εφαρμογήν το σχέδιον προληπτικής δράσεως…»

 Έτσι «το σχέδιον επραγματοποιήθη την 21ην Απριλίου ομαλώς, επιτυχώς και αναιμάκτως» κι έτσι ωραία και απλά όλα τα’ σκιαξε η φοβέρα και τα πλάκωσε η σκλαβιά!!!

 Σοβαρές… αποδείξεις σχιζοφρένιας! 

Η απάντηση από την μεριά των πραξικοπηματιών, για το πως κι έγινε δυνατή η πραγματοποίηση του σχεδίου, σε μια χώρα την οποία είχε αλώσει ο εσωτερικός εχθρός είναι λακωνική: «Στρατός, ναυτικό και αεροπορία επέδειξον απόλυτον συνοχήν και αποφασιστικότητα. Ουδεμία αντίδρασις του λαού υπήρξεν. Αντιθέτως ο λαός υπεδέχθη την επέμβασιν του στρατού με ανακούφισιν. Τα δυο μοναδικά θύματα εσημειώθησαν εκ τυχαίων λόγων. Το 99% των συλληφθέντων αποτελείται από γνωστούς σεσημασμένους κομμουνιστάς με πλουσίαν ανατρεπτικήν δράσιν» Αλλά γιατί συνελήφθησαν μέλη της κυβέρνησης και η πολιτική ηγεσία ; Η απάντηση είναι απολύτως σχιζοφρενική: «Μόνον το 1% των συλληφθέντων αποτελείται από πολιτικά πρόσωπα τα  πλείστα των οποίων ετέθησαν υπό προσωρινήν κράτησιν χάριν ασφαλείας των»!

Παραδόξως, εδώ υπήρχε και μια αλήθεια. Αυτό το 1% «μεταφραζόταν» σε 100 περίπου πολιτικούς, ενώ συνολικά οι πολίτες που συνελήφθησαν τη νύχτα της 21ης Απριλίου έφταναν τις 10.000…

Οι κίνδυνοι, όμως, που απειλούσαν την Ελλάδα έπρεπε μετά την επίκλησή τους και την πραγματοποίηση του πραξικοπήματος ν’ αποδειχτούν. Αλλά αυτό ήταν το τελευταίο, που απασχολούσε. Το παν ήταν η επίκλησή, τα υπόλοιπα αδιάφορα και η σχετική …επιχειρηματολογία παραπέμπει και θυμίζει τρελοκομείο.

 Τα πειστήρια της εξέγερσης συνομωσίας, που θα προσαχθούν, τα δυο πρώτα εικοσιτετράωρα μετά την επιβολή της χούντας, είναι πράγματι αδιάσειστα: ένα χαρτονόμισμα των 10 ρουβλίων, κατάλογοι μελών της ΕΔΑ κατά συνοικία και επάγγελμα, έπιπλα γραφείου και εκδόσεις της ΕΔΑ..

Παραδόξως ούτε ένα όπλο, έτσι για τα μάτια, δεν προσκόμισαν. Αλλά την τρίτη μέρα είπαν πως ανακάλυψαν αποθήκη με στολές αστυφυλάκων, που υποτίθεται θα χρησιμοποιούσαν οι κομμουνιστοσυμμορίτες.

Μετά την επικράτησή η χούντα δεν χρειαζόταν αποδείξεις για τις εθνικές απειλές. Ο κίνδυνος να γελοιοποιηθεί, κατασκευάζοντας αποδείξεις, παραμόνευε, καθώς ή ίδια ήταν ακριβώς ο εχθρός.

Άλλωστε τα παραμύθια ήταν χρήσιμα προ της 21ης Απριλίου. Τώρα απαιτούνταν η βία, οι διώξεις, οι φυλακές τα δεσμά…

Κάθε φορά που μια γυναίκα κακοποιείται, βιάζεται ή δολοφονείται, εμφανίζεται το ίδιο μοτίβο. Όχι ως κραυγαλέος σεξισμός, αλλά ως κάτι πιο ήσυχο, πιο «λογικό», πιο κοινωνικά αποδεκτό: το ψιθύρισμα της ευθύνης.
«Ναι, αλλά…».
Και μέσα σε αυτό το «αλλά» χωράει ολόκληρη η πατριαρχία.

«Κρίμα, αλλά ήταν ενήλικη».
«Κρίμα, αλλά είχε επιλέξει τη ζωή της».

Δεν πρόκειται για απλές φράσεις. Είναι μηχανισμοί. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία μετατρέπει το έγκλημα σε υπό συνθήκη αδικία. Δεν αμφισβητείται το γεγονός — αμφισβητείται η καθαρότητά του. Σαν να υπάρχει ένα αόρατο όριο, πέρα από το οποίο η βία γίνεται κάπως… αναμενόμενη.

Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο πρόσωπο της πατριαρχίας: όχι η ωμή επιθετικότητα, αλλά η κανονικοποίηση της συνενοχής του θύματος. Η ιδέα ότι καμία γυναίκα δεν είναι ποτέ πλήρως αθώα. Ότι κάτι «δεν πρόσεξε», κάτι «επέλεξε», κάτι «προκάλεσε».

Και έτσι, η συζήτηση μετατοπίζεται.
Από τον δράστη — στη ζωή της γυναίκας.
Από την πράξη — στον χαρακτήρα της.
Από την ευθύνη — στη συμπεριφορά.

Το αποτέλεσμα; Ένας κόσμος όπου ο θύτης δεν χρειάζεται πάντα να δικαιολογηθεί πλήρως. Αρκεί να υπάρχει μια σκιά πάνω στο θύμα.

Ας είμαστε ειλικρινείς: αυτό δεν είναι απλώς άδικο. Είναι βολικό.
Γιατί αν πείσουμε τον εαυτό μας ότι «εκείνη κάτι έκανε», τότε μπορούμε να πιστέψουμε ότι εμείς, κάνοντας «τα σωστά», είμαστε ασφαλείς. Είναι μια ψευδαίσθηση ελέγχου. Μόνο που αυτή η ψευδαίσθηση χτίζεται πάνω στην αποδοχή της βίας ως πιθανής συνέπειας.

Η αλήθεια είναι πολύ πιο απλή και πολύ πιο άβολη:
κανείς δεν χρειάζεται να είναι άψογος για να έχει δικαίωμα στην ασφάλεια.
Κανείς δεν χρειάζεται να αποδείξει την «αθωότητά» του για να μην κακοποιηθεί.

Η Μυρτώ —και η κάθε Μυρτώ— δεν είναι υπόθεση προς αξιολόγηση. Δεν είναι βιογραφικό προς έλεγχο. Είναι άνθρωπος. Και αυτό θα έπρεπε να είναι αρκετό.

Όσο συνεχίζουμε να προσθέτουμε «αλλά», δεν περιγράφουμε απλώς την πραγματικότητα. Τη διαμορφώνουμε.

Οι έντονες αντιδράσεις περιβαλλοντικών φορέων απέναντι στο νέο νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ με τίτλο «Εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τη χρήση και την παραγωγή Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας» φέρνουν στο προσκήνιο έναν ευρύτερο προβληματισμό για την κατεύθυνση της περιβαλλοντικής πολιτικής στη χώρα και κυρίως προμηνύουν μεγάλα προβλήματα φυσιογνωμίας για τους Δήμους.

Πρώτες στο δημόσιο πεδίο τοποθετήθηκαν 12 μεγάλες περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες προειδοποιούν ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις για τις περιοχές Natura 2000 ανοίγουν τον «ασκό του Αιόλου» για την υποβάθμιση προστατευόμενων περιοχών υπό τον μανδύα του πολεοδομικού σχεδιασμού.

Συγκεκριμένα, οι οργανώσεις ANIMA, ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ, ΑΡΧΕΛΩΝ, Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, Καλλιστώ, iSea, MEDASSET, MedINA και WWF Ελλάς κατέθεσαν κοινό σχόλιο στη δημόσια διαβούλευση, εκφράζοντας σοβαρότατες ενστάσεις για τις προβλέψεις του σχεδίου νόμου σχετικά με την πολεοδόμηση εντός προστατευόμενων περιοχών και τη γενικευμένη ρύθμιση χρήσεων γης και δραστηριοτήτων.

Κατά την κοινή τους παρέμβαση, η πρόταση του ΥΠΕΝ για δυνατότητα επέκτασης οικισμών και σχεδίων πόλεως μέσα σε ζώνες βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων εντός περιοχών Natura είναι πολλαπλώς προβληματική. Όπως υποστηρίζουν, η επίκληση συμβατότητας αυτών των επεκτάσεων με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες είναι προσχηματική, καθώς οι μελέτες αυτές δεν έχουν εξετάσει πολεοδομικά ζητήματα ούτε έχουν αξιολογήσει τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια τέτοια εξέλιξη στο φυσικό περιβάλλον. Με άλλα λόγια, θεωρούν ότι επιχειρείται να δημιουργηθεί μια επίφαση επιστημονικής τεκμηρίωσης χωρίς να υπάρχει πραγματικό υπόβαθρο.

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η παρέμβαση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, η οποία στρέφεται όχι μόνο κατά επιμέρους άρθρων, αλλά κατά της συνολικής φιλοσοφίας του νομοσχεδίου. Το Επιμελητήριο κάνει λόγο για σοβαρά ζητήματα νομιμότητας, θεσμικής λειτουργίας και περιβαλλοντικής απορρύθμισης.

Το Επιμελητήριο εστιάζει ιδιαίτερα σε δύο ζητήματα:

Το πρώτο αφορά τη δυνατότητα υποχρεωτικής ανάκλησης αναδασώσεων σε εκτάσεις που είχαν παλαιότερα λάβει έγκριση επέμβασης, ακόμη και αν στη συνέχεια κάηκαν και κηρύχθηκαν αναδασωτέες..

Το δεύτερο αφορά τις λεγόμενες «περιοχές επιτάχυνσης ΑΠΕ», στις οποίες έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα μπορούν να εξαιρούνται από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης και ειδικής οικολογικής αξιολόγησης.

Όπως αναφέρεται,  πίσω από τον τίτλο του «εκσυγχρονισμού» διαμορφώνεται ένα νέο πλαίσιο σημαντικής αποδυνάμωσης της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και των δημοκρατικών διαδικασιών που οφείλουν να το συνοδεύουν.