Ευρεία επίθεση εξαπολύουν οι ευρωπαϊκές χώρες στα social media, με όλο και περισσότερες να εξετάζουν το ενδεχόμενο απαγόρευσής τους για τους ανήλικους, θέτοντας τα θεμέλια για μια νέα σύγκρουση με μερικές από τις μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες.

Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε αρχικά στην Αυστραλία, καλύπτοντας πλατφόρμες όπως το Instagram και το Facebook της Meta, το Snap, το X του Έλον Μασκ, το TikTok και το YouTube της Google. Τώρα κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη, απειλώντας να κόψει την πρόσβαση εκατομμυρίων νεαρών χρηστών σε υπηρεσίες που οι ρυθμιστικές αρχές χαρακτηρίζουν επιβλαβείς και εθιστικές αλλά και τα σημαντικά έσοδα από διαφημίσεις που συνοδεύουν αυτές τις υπηρεσίες. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ σε ομιλία του στο Ντουμπάι δήλωσε: «Ξέρω ότι δεν θα είναι εύκολο. Οι εταιρείες κοινωνικών μέσων είναι πλουσιότερες και ισχυρότερες από πολλά έθνη, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μου. Αλλά η δύναμή τους δεν θα πρέπει να μας τρομάζει».

Τουλάχιστον άλλες έξι χώρες της Ε.Ε. (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Δανία, Ελλάδα και Ολλανδία) εξετάζουν παρόμοια μέτρα. Οι κινήσεις αυτές στέλνουν ένα σαφές μήνυμα κατεύθυνσης και εντείνουν τον «πολιτισμικό πόλεμο» με τη διοίκηση Τραμπ και μερικούς από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες του κόσμου. Τα ευρωπαϊκά μέτρα ενδέχεται να προκαλέσουν έντονη αντίδραση από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το περιβάλλον του. Η Ευρώπη υπήρξε συχνά στόχος της οργής του, και η διατλαντική συνεργασία που αποτέλεσε θεμέλιο της παγκόσμιας τάξης τα τελευταία οκτώ χρόνια βρίσκεται κοντά στο όριο. Τον Δεκέμβριο, ο Τραμπ προειδοποίησε την Ευρώπη «να είναι πολύ προσεκτική», όταν οι ευρωπαϊκοί τεχνολογικοί ρυθμιστικοί φορείς επέβαλαν πρόστιμο 140 εκατ. δολαρίων στην X του Μασκ για παραβίαση του κανονισμού διαδικτυακού περιεχομένου.

Οι πλατφόρμες έχουν πολλά να χάσουν αν διακοπεί η ροή νεότερων χρηστών. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Snapchat γνώρισαν έκρηξη δημοτικότητας χάρη στη χρήση από εφήβους, των οποίων οι προτιμήσεις για λειτουργίες όπως φίλτρα, κάθετα βίντεο και προσωρινές δημοσιεύσεις έχουν επηρεάσει γενικότερα τον σχεδιασμό εφαρμογών. Το YouTube έχει τεράστιο κοινό παιδιών, γεγονός που στο παρελθόν έχει προσελκύσει πολιτική προσοχή. Αυτές οι λειτουργίες θεωρούνται εθιστικές και αρκετά από τα μεγαλύτερα δίκτυα αντιμετωπίζουν αγωγές στις ΗΠΑ, με κατηγορίες ότι τα προϊόντα τους είναι επιβλαβή για τους νέους.

Η Ευρώπη αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά για πολλές τεχνολογικές εταιρείες μετά τη Βόρεια Αμερική, χάρη στη διάδοση της τεχνολογίας και σε ένα ώριμο οικοσύστημα διαδικτυακής διαφήμισης. Για τη Snap Inc. και τη Meta Platforms, τα έσοδα αυξάνονται ταχύτερα στην Ευρώπη παρά στις ΗΠΑ. «Η Ευρώπη είναι η “χρυσή αγελάδα” για τις Big Tech, οπότε αυτό αποτελεί μεγάλο πρόβλημα γι’ αυτές, χωρίς αμφιβολία», δήλωσε η Alicia García Herrero, ανώτερη ερευνήτρια στο Bruegel. Η εφαρμογή τέτοιων περιορισμών δεν είναι εύκολη. Οι ειδικοί σε ψηφιακές πολιτικές αμφισβητούν επίσης αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι μια απαγόρευση θα ενθάρρυνε τα παιδιά να περνούν περισσότερο χρόνο εκτός διαδικτύου.

Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που επέβαλε περιορισμούς στα social media για παιδιά, με τις εταιρείες τεχνολογίας να κλείνουν λογαριασμούς τον Δεκέμβριο για περίπου 5 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 16 ετών. Οι τεχνολογικές πλατφόρμες υποστήριξαν εκεί ότι η απομάκρυνση ανηλίκων από τις υπηρεσίες είναι δύσκολη, αν όχι αδύνατη, και θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερα προβλήματα. Η διαδικασία απόδειξης ηλικίας μπορεί να απαιτεί την κοινοποίηση ευαίσθητων εγγράφων, όπως άδεια οδήγησης ή διαβατήριο, ανοίγοντας δρόμους για κυβερνο-επιθέσεις ή κακή χρήση δεδομένων. Μια απαγόρευση επίσης ενέχει τον κίνδυνο να σπρώξει τους χρήστες σε λιγότερο νόμιμες υπηρεσίες. Οι χώρες που θέλουν να μιμηθούν τους αυστραλιανούς νόμους θα αντιμετωπίσουν η καθεμία τα δικά της εμπόδια.

Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει υπερασπιστεί σθεναρά τους περιορισμούς ηλικίας στα social media. Το 2024 χαρακτήρισε την εξάρτηση από την οθόνη ως επίκεντρο κάθε είδους προβλημάτων: Εκφοβισμό, βία, εγκατάλειψη του σχολείου. Την περασμένη εβδομάδα, η Εθνοσυνέλευση της χώρας ψήφισε απαγόρευση των υπηρεσιών κοινωνικών μέσων για παιδιά κάτω των 15 ετών. Το νομοσχέδιο θα προωθηθεί τώρα στη Γερουσία για έγκριση. Ωστόσο, η Γαλλία έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες στην εφαρμογή άλλων μέτρων διαδικτυακής εποπτείας. Ένας πρόσφατος νόμος που απαγόρευε την πορνογραφία για ανηλίκους απαιτούσε επαλήθευση ηλικίας μέσω τρίτων υπηρεσιών. Υπάρχουν στοιχεία ότι πολλοί χρήστες του διαδικτύου χρησιμοποίησαν εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN) για να αποκρύψουν την ταυτότητά τους.

Παρόμοιες ανησυχίες υπήρξαν όταν το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε ελέγχους ηλικίας και άλλα μέτρα, όπως περιορισμό πρόσβασης ανά ηλικία, νυχτερινούς περιορισμούς για κινητά και κανόνες γύρω από σχεδιασμό εθισμού. Αναμένεται να λάβει τελικές αποφάσεις το καλοκαίρι. «Δεν έχει νόημα να κάνω διαβούλευση αν ήδη έχω αποφασίσει», δήλωσε η Υπουργός Τεχνολογίας της Βρετανίας, Λιζ Κένταλ, σε συνέντευξη τον προηγούμενο μήνα.

Βασίλης Μαθιουδάκης

bill.mathioudakis@gmail.com