Τα έθιμα που τηρούνται την πρώτη μέρα του χρόνου στην χώρα μας σχετίζονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με την τύχη όπως είναι το ποδαρικό, το ρόδι και η χαρτοπαιξία, ενώ κάποια από αυτά τείνουν να εξαλειφθούν όπως το σφάξιμο του χοίρου και η κρεμμύδα για γούρι. Κύρια θέση σε αυτά έχει η βασιλόπιτα, έθιμο το οποίο τελείται ευλαβικά από την συντριπτική πλειοψηφία της ελληνικής οικογένειας.
Η Βασιλόπιτα
Την συναντάμε σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο με αρκετές βέβαια παραλλαγές, που έχουν να κάνουν κυρίως με την σύσταση της.
Έτσι σε κάποια μέρη είναι κέικ ή τσουρέκι, σε άλλα αλμυρή ή γλυκιά πίτα με φύλλα ενώ σε κάποια άλλα είναι ψωμί σαν το Χριστόψωμο. Διαφορές στις Βασιλόπιτες συναντάμε και στην διακόσμηση που φέρουν. Σε όλες πάντως τις περιπτώσεις Βασιλόπιτα είναι στρογγυλή και μέσα της κρύβει ένα φλουρί.
Στην πλειοψηφία τους οι Έλληνες κόβουν τη βασιλόπιτα αμέσως μετά την αλλαγή του χρόνου. Σε μερικές όμως, περιοχές της Ελλάδας η Βασιλόπιτα κόβεται στο μεσημεριανό τραπέζι, ανήμερα του Αγίου Βασιλείου την 1η Ιανουαρίου. Ο νοικοκύρης την σταυρώνει τρεις φορές με ένα μαχαίρι και μετά αρχίζει να κόβει τα κομμάτια. Το πρώτο είναι του Χριστού, το δεύτερο της Παναγίας, το τρίτο του Αγίου Βασιλείου, το τέταρτο του σπιτιού και ακολουθούν τα κομμάτια των μελών της οικογένειας με σειρά ηλικίας.
Το Ποδαρικό
Πολλοί άνθρωποι είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί ακόμα και σήμερα σχετικά με το ποιος θα κάνει ποδαρικό στο σπίτι τους, δηλαδή ποιος θα μπει πρώτος στο σπίτι τους τον καινούριο χρόνο.
‘Έτσι, από την παραμονή λένε σε κάποιο δικό τους άνθρωπο, που τον θεωρούν καλότυχο και γουρλή, να έρθει την Πρωτοχρονιά να τους κάνει ποδαρικό. Πολλές φορές προτιμούν ένα μικρό παιδί για το ποδαρικό.
Το ρόδι
Το ρόδι είναι σύμβολο αφθονίας, γονιμότητας και καλής τύχης. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας κρεμούσαν στο κάθε σπίτι, από το φθινόπωρο, ένα ρόδι. Μετά τη Μεγάλη Λειτουργία της Πρωτοχρονιάς το πετούσαν με δύναμη στο κατώφλι για να σπάσει σε χίλια κομμάτια. Το έθιμο του ροδιού της πρωτοχρονιάς διατηρείται και σήμερα. Την ώρα που αλλάζει ο χρόνος στην εξώπορτα του σπιτιού πετάνε και σπάνε ένα ρόδι και μπαίνουν μέσα στο σπίτι με το δεξί πόδι κάνοντας το ποδαρικό, ώστε ο καινούργιος χρόνος να τα φέρει όλα δεξιά, καλότυχα.
Το σφάξιμο του χοίρου
Ένα παλιό έθιμο, που η πρόοδος και οι σύγχρονες ευκολίες το έχουν σβήσει, είναι το σφάξιμο του χοίρου. Κάθε οικογένεια μεγαλώνει στην αυλή του σπιτιού ένα χοίρο για να το σφάξει τις μέρες των γιορτών. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς η νοικοκυρά έβραζε σ’ ένα καζάνι πολύ νερό.
Ο χασάπης με τη βοήθεια και άλλων αντρών έσφαζε το χοίρο. Μετά το σφάξιμο και το καθάρισμα του από τις τρίχες με κοχλαστό νερό, τον χώριζαν σε κομμάτια: κεφάλι, πόδια, έντερα, χοιρομέρια κλπ.
Την ουροδόχο κύστη, τη «φούσκα» του χοίρου την καθάριζαν, τη φούσκωναν και την έδιναν στα παιδιά για να παίξουν. Τα έντερα τα έπλεναν καλά και τα έβαζαν στο ξύδι. Ψιλοκομμένα κομμάτια κρέας χοίρου τα έβαζαν για οχτώ μέρες στο κρασί και στη συνέχεια γέμιζαν μ’ αυτά τα έντερα φτιάχνοντας τα λουκάνικα.
Τα λουκάνικα και τα κρέατα του χοίρου αφού τα κρέμαγαν σ’ ένα κοντάρι, τα κάπνιζαν σε φωτιά από σχοινιές ή μερσινιές για να στεγνώσουν. Μετά τα κρεμούσαν στον ήλιο για να ξεραθούν καλά. Από το κρέας του χοίρου έτρωγαν όλο το χρόνο.
Κρεμμύδα για Γούρι
Το σκυλοκρέμμυδο ή κρεμύδα φυτρώνει άγριο και μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι. Τα ζώα δεν το τρώνε γιατί έχει δηλητήριο, που μπορεί να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό από επαφή. Ακόμα και να το βγάλεις απ’ τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι’ αυτό την πρωτοχρονιά κρεμούν σκυλοκρέμμυδο στα σπίτια τους. Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας που αναφέρεται ήδη από τον 6 ο αιώνα π.Χ. Σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί.
Χαρτοπαιξία
Αγαπημένο έθιμο των Ελλήνων τις μέρες της Πρωτοχρονιάς είναι να δοκιμάζουν την τύχη τους. Εκτός από το κρατικό Λαχείο που κληρώνει τη Πρωτοχρονιά, υπάρχει επίσης η χαρτοπαιξία. Στα σπίτια είναι έθιμο να παίζονται χαρτιά το βράδυ της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς περιμένοντας την αλλαγή του χρόνου.
Με έγγραφό του – αίτημα προς τον πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου, ο επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Αλλάζουμε Πλεύση» Ανδρέας Κωνσταντόπουλος, ζητά να συζητηθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο Ναυπακτίας το θέμα των παρεμβάσεων στο Κάστρο Της Ναυπάκτου.
Αναφέρει συγκεκριμένα το έγγραφο:
« Κύριε Πρόεδρε,
Παρακαλώ να εισαχθεί προς συζήτηση στο προσεχές Δημοτικό Συμβούλιο το θέμα των πρόσφατων παρεμβάσεων στο Κάστρο Ναυπάκτου, οι οποίες έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό και ευρύ δημόσιο διάλογο στην τοπική κοινωνία.
Το Κάστρο Ναυπάκτου αποτελεί το σημαντικότερο ιστορικό και πολιτιστικό μνημείο της πόλης μας και η διαχείρισή του δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο αποσπασματικών ενεργειών χωρίς ουσιαστική ενημέρωση της κοινωνίας και των αιρετών εκπροσώπων.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την απομάκρυνση των δέντρων. Αφορά συνολικά:
την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου, την επιστημονική τεκμηρίωση των παρεμβάσεων, την πυροπροστασία του μνημείου, την ανάδειξη του Κάστρου, την προσβασιμότητα για όλους τους πολίτες, καθώς και τον μακροχρόνιο σχεδιασμό διαχείρισης του σημαντικότερου μνημείου της Ναυπάκτου.
Για τον λόγο αυτό ζητείται να ενημερωθεί το Δημοτικό Συμβούλιο σχετικά με:
Τις μελέτες, γνωμοδοτήσεις και εγκρίσεις που οδήγησαν στις συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Τον ρόλο και τις εισηγήσεις του Δήμου προς το Υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορεία Αρχαιοτήτων.
Τον συνολικό σχεδιασμό για την προστασία και διαχείριση της βλάστησης στο Κάστρο.
Τα μέτρα πυροπροστασίας που εφαρμόζονται σήμερα και τη λειτουργική κατάσταση των υποδομών πυροπροστασίας που δημιουργήθηκαν κατά το έργο της συνολικής ανάδειξης του Κάστρου την περίοδο 2005-2008.
Τον προγραμματισμό έργων που αφορούν την ασφαλή και καθολική προσβασιμότητα του μνημείου.
Τις προβλεπόμενες ενέργειες αποκατάστασης και διαχείρισης του τοπίου μετά τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν.
Η Ναύπακτος δεν χρειάζεται αντιπαραθέσεις χωρίς αποτέλεσμα. Χρειάζεται έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που θα εξασφαλίζει ότι το Κάστρο θα προστατεύεται ως ενιαίο μνημείο ιστορίας, πολιτισμού και φυσικού περιβάλλοντος, με διαφάνεια, επιστημονική τεκμηρίωση και σεβασμό προς τους πολίτες» .
Το σχέδιο “ΑΠΟΛΛΩΝ” (Ενεργειακές κοινότητες) αφορούσε στην στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο με 100 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Συγκεκριμένα, μέσω του προγράμματος «Απόλλων», με την εγκατάσταση σταθμών ΑΠΕ με συστήματα αποθήκευσης, το υπουργείο θα επιχειρούσε να απαντήσει στις ενεργειακές ανάγκες των ευάλωτων νοικοκυριών, των ΟΤΑ Α’ και Β’, των ΔΕΥΑ και των ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ.
Στόχος του Προγράμματος ήταν μέσω της εγκατάστασης σταθμών ΑΠΕ με συστήματα αποθήκευσης, να καλυφθεί:
α) το 90% της κατανάλωσης των ευάλωτων νοικοκυριών και
β) το 50% της κατανάλωσης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ Α’ και Β’, π.χ. κτίρια, αντλιοστάσια, οδοφωτισμός), των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) και των Τοπικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων/Γενικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ).
Δυστυχώς το Πρόγραμμα Ενεργειακού Συμψηφισμού «Απόλλων», το οποίο παρουσιάστηκε με τυμπανοκρουσίες , στο πλαίσιο των μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την εύρυθμη λειτουργία της λιανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, απέτυχε εξ αιτίας σημαντικών καθυστερήσεων στην υλοποίηση του έργου και της μη τήρησης των προβλεπόμενων ορόσημων.
Για το θέμα έγινε ερώτηση στη Βουλή προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Σε ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ προς την Εισαγγελία Πρωτοδικών Αιτ/νίας, με θέμα «Περιβαλλοντικό έγκλημα στο Κάστρο της Ναυπάκτου» , προχώρησε Ναυπάκτιος συμπολίτης μας – εκπροσωπώντας ομάδα πολιτών της Ναυπάκτου οι οποίοι αγωνίζονται για τη διάσωση του φυσικού περιβάλλοντος της πόλης που απειλείται από ενέργειες δημόσιων υπηρεσιών και αρχών.
Αναφέρει σε αυτή:
« Αξιότιμε κύριε Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αιτ/νίας, λαμβάνουμε την τιμή να σας ενημερώσουμε ότι τις τελευταίες ημέρες συνεργείο του Δήμου Ναυπακτίας προέβη σε εκτεταμένη δενδροτόμηση στην ανατολικής πλευράς του τρίτου διαζώματος του κάστρου της Ναυπάκτου πάνω από τη Ντάπια Τσαούς.
Παρόμοια ενέργεια πραγματοποιήθηκε και το Καλοκαίρι του 2022 προκαλώντας όπως και τώρα την οργισμένη αντίδραση των κατοίκων του παραδοσιακού οικισμού της πόλης της Ναυπάκτου αλλά και της ευρύτερης περιοχής.
Το σχέδιο εκχέρσωσης του λόφου της Ναυπάκτου εκπονήθηκε και υλοποιείται από την «Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας», σε συνεργασία με την τοπική δημοτική αρχή, ερήμην των πολιτών και παρά τις σφοδρές αντιδράσεις των κατοίκων της πόλης που εκδηλώνονται προς τα παρόν στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.
Σημειώνουμε ότι η παραπάνω πολιτική κατά του φυσικού πλούτου της χώρας πραγματοποιείται εν μέσω της κλιματικής αλλαγής που απειλεί τον ανθρώπινο πολιτισμό. Παρόλα αυτά το φυσικό περιβάλλον της Ναυπάκτου καταστρέφεται με την αλόγιστη κοπή δεκάδων υγιών δένδρων τη στιγμή που ακόμα και ένα θεωρείται πολύτιμο και είναι αναντικατάστατη μονάδα του φυσικού πνεύμονα της Γης.
Η «Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας» υποστηρίζει ψευδώς ότι τα δέντρα που κόπηκαν δημιουργούσαν προβλήματα στο τείχος του ενετικού κάστρου. Όμως τα δέντρα του κάστρου προέρχονται από τις δεντροφυτεύσεις που έγιναν νομίμως από το 1914 έως το 1939 (έγκριση από το Υπουργείο Εσωτερικών και κατόπιν από το Υπουργείο Γεωργίας υπό την γραμματεία του Ιωάννη Μπρικόλα) και βρίσκονται σε απόσταση ασφαλείας από τα τείχη.
Συνεπώς πολλά από τα δέντρα έχουν ηλικία άνω των 100 ετών χωρίς να έχει αναφερθεί κάποιο πρόβλημα στη στατικότητα των τειχών που να οφείλεται στην πλήρη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος. Το Δασαρχείο Ναυπάκτου βεβαιώνει ότι δεν υπάρχει σχετική μελέτη ούτε η έρευνά μας εντόπισε κάποια επιστημονική μελέτη για το Κάστρο της Ναυπάκτου που να αποδεικνύει το αντίθετο. Επίσης εντός του κάστρου υπάρχει σύγχρονο σύστημα πυροπροστασίας το οποίο μπορεί να το προστατέψει από ενδεχόμενη πυρκαγιά.
Η πόλη της Ναυπάκτου έχει χαρακτηρισθεί «Παραδοσιακός Οικισμός» και «το Κάστρο Ναυπάκτου είναι κηρυγμένο ως προέχον βυζαντινό και ιστορικό μνημείο». Οι σχετικές αποφάσεις που λαμβάνονται από τις αρχές πρέπει να είναι σύμφωνες με: α) «Διεθνής Σύμβαση για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής κληρονομιάς» (UNESCO 1972) β) «Σύσταση για την Προστασία της Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς σε εθνικό επίπεδο» (UNESCO 1972) και γ) «The ICOMOS Charter for the Interpretation and Presentation of Cultural Heritage Sites (2007): «3.4. Το περιβάλλον τοπίο, το φυσικό περιβάλλον και η γεωγραφική θέση αποτελούν αναπόσπαστα μέρη της ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας ενός χώρου και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην ερμηνεία της» (σελ.9).
Οι παραπάνω συμβάσεις που έχει ενσωματώσει η ελληνική νομοθεσία συνδέουν την πολιτιστική κληρονομιά με το φυσικό περιβάλλον και θέτουν την ανάγκη προστασίας των μνημείων του ανθρώπινου πολιτισμού και του φυσικού περιβάλλοντος στο ίδιο ιεραρχικό επίπεδο.
Επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα παρακάτω άρθρα από τη «Χάρτα του ICOMOS για τη Διατήρηση Ιστορικών Πόλεων και Αστικών Περιοχών» (The Washington Charter of 1987) που αναφέρονται στο ρόλο της τοπικής κοινωνίας στην ανάγκη διατήρησης του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου των ιστορικών πόλεων:
Άρθρο 3. «Η συμμετοχή και η εμπλοκή των κατοίκων είναι απαραίτητη για την επιτυχία του προγράμματος διατήρησης και θα πρέπει να ενθαρρυνθεί. Η διατήρηση των ιστορικών πόλεων και αστικών περιοχών αφορά πρωτίστως τους κατοίκους τους» (σελ.2).
Άρθρο 4. «Η διατήρηση σε μια ιστορική πόλη ή αστική περιοχή απαιτεί σύνεση, συστηματική προσέγγιση και πειθαρχία. Η ακαμψία πρέπει να αποφεύγεται καθώς μεμονωμένες περιπτώσεις μπορεί να παρουσιάζουν συγκεκριμένα προβλήματα» (Σελ.2).
Βάσει όλων των ανωτέρω παρακαλούμε να εξετάσετε το θέμα προβαίνοντας στις αναγκαίες πράξεις, προκειμένου να διερευνηθούν τα καταγγελλόμενα πραγματικά περιστατικά. Σας παρακαλούμε να μας ενημερώσετε για τα αποτελέσματα ώστε να γίνει γνωστό στους συμπολίτες μας, αν η εκτεταμένη δενδροτόμηση στο κάστρο της Ναυπάκτου εκτελέστηκε με όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες που επιβάλλει η ελληνική νομοθεσία και κυρίως, αν συμφωνεί με τις διεθνείς συνθήκες για την προστασία του περιβάλλοντος που έχει κυρώσει το ελληνικό κράτος ή όχι.
Εάν κρίνετε ότι οι ενέργειες των αρχών είναι παράνομες ή αυθαίρετες και καταχρηστικές και εκθέτουν τη χώρα διεθνώς θα θέλαμε να μας πληροφορήσετε τα μέτρα που θα λάβετε άμεσα βάσει των αρμοδιοτήτων σας ώστε να σταματήσει εγκαίρως το περιβαλλοντικό έγκλημα στην πόλη της Ναυπάκτου».