Οι χρήστες iPhone και Android αντιμετωπίζουν ολοένα και πιο εξελιγμένες απειλές παρακολούθησης. Το λογισμικό κατασκοπίας (spyware) δεν επηρεάζει μόνο τους υπολογιστές, αλλά μπορεί να διεισδύσει και στις κινητές μας συσκευές. Είναι σχεδιασμένο να κρύβεται ως ψεύτικη εφαρμογή ή να μετατρέπει μια αξιόπιστη εφαρμογή σε εργαλείο κλοπής δεδομένων.

Το spyware μπορεί να αποτελέσει σοβαρή απειλή για την ιδιωτικότητά μας. Είτε πρόκειται για μη αξιόπιστες εφαρμογές παρακολούθησης γονέων, είτε για εργαλεία που υπόσχονται βελτίωση της παραγωγικότητας, αυτά τα λογισμικά malware μπορούν να καταλήξουν να καταπατούν την ιδιωτικότητα μας – μέσω του smartphone. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε τέτοιες εφαρμογές malware σε κάθε smartphone, τα σημάδια μόλυνσης και τις ενέργειες που πρέπει να κάνουμε για να τις αφαιρέσουμε.

Τι είναι το λογισμικό κατασκοπίας; Το λογισμικό κατασκοπίας (spyware) μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τις διαφορές πριν προχωρήσουμε στη λύση του προβλήματος.

• Nuisanceware: Συνήθως συνοδεύει νόμιμες εφαρμογές, εμφανίζει διαφημίσεις, πολλές φορές αλλάζει τις ρυθμίσεις αναζήτησης και συλλέγει δεδομένων περιήγησης για διαφημιστικούς σκοπούς. Αν και ενοχλητικό, δεν αποτελεί άμεση απειλή για την ασφάλειά μας.
• Τυπικό spyware: Είναι σχεδιασμένο να κλέβει δεδομένα όπως διαπιστευτήρια, πληροφορίες από το clipboard και ακόμη και στοιχεία πορτοφολιών κρυπτονομισμάτων. Συχνά μεταδίδεται μέσω phishing emails, κακόβουλων συνημμένων και μηνυμάτων SMS.
• Stalkerware: Μια πιο εξελιγμένη μορφή spyware, συχνά συνδέεται με περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας. Μπορεί να παρακολουθεί μηνύματα, κλήσεις, GPS και να καταγράφει συνομιλίες ή να τραβά φωτογραφίες χωρίς να το γνωρίζουμε.
• Εμπορικό spyware κυβερνητικού επιπέδου: Λογισμικά όπως το Pegasus, που δημιουργούνται για κυβερνητική χρήση. Μπορούν να διεισδύσουν σε κινητά τηλέφωνα για παρακολούθηση δημοσιογράφων, ακτιβιστών ή πολιτικών αντιπάλων.

Σημάδια μόλυνσης από spyware: Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που υποδεικνύουν ότι το κινητό μας μπορεί να έχει προσβληθεί από spyware:

• Ασυνήθιστα μηνύματα SMS ή email, ειδικά αν περιέχουν links ή συνημμένα. Τα διαγράφουμε χωρίς να τα ανοίξουμε.
• Αυξημένη χρήση δεδομένων κινητής τηλεφωνίας, που μπορεί να υποδεικνύει ότι πληροφορίες αποστέλλονται από τη συσκευή μας.
• Υπερθέρμανση ή ασυνήθιστη εξάντληση μπαταρίας.
• Ενεργοποίηση ρυθμίσεων όπως το GPS χωρίς την έγκρισή μας.
• Δυσλειτουργίες, όπως επανεκκινήσεις ή ανεξήγητες αλλαγές στις ρυθμίσεις.
• Θόρυβοι ή διακοπές κατά τη διάρκεια τηλεφωνικών κλήσεων, που θα μπορούσαν να είναι αποτέλεσμα υποκλοπής.

Πώς να ελέγξουμε για λογισμικό spyware σε Android και iOS:

• Android: Ελέγχουμε αν είναι ενεργοποιημένη η επιλογή εγκατάστασης εφαρμογών από άγνωστες πηγές στις Ρυθμίσεις > Ασφάλεια > Εγκατάσταση από άγνωστες πηγές. Αν δούμε άγνωστες εφαρμογές, τις αφαιρούμε αμέσως.

• iOS: Αν και τα iPhone είναι πιο ασφαλή, ένα παλαιότερο λογισμικό ή μια jailbroken συσκευή είναι πιο ευάλωτη. Ενημερώνουμε πάντα το λογισμικό μας και εκτελούμε συχνές σαρώσεις ασφαλείας.

Πώς να αφαιρέσουμε spyware από το κινητό μας: Η αφαίρεση λογισμικού κατασκοπίας μπορεί να είναι περίπλοκη. Ακολουθούμε αυτά τα βήματα:

• Σαρώνουμε τη συσκευή μας με αντιιικό λογισμικό: Εφαρμογές όπως το Malwarebytes ή το Bitdefender μπορούν να ανιχνεύσουν και να αφαιρέσουν spyware.
• Αφαιρούμε ύποπτες εφαρμογές: Ελέγχουμε τη λίστα εφαρμογών μας και διαγράφουμε τυχόν ύποπτες εφαρμογές.
• Ελέγχουμε τα δικαιώματα εφαρμογών: Βεβαιωνόμαστε ότι καμία εφαρμογή δεν έχει πρόσβαση σε περισσότερα δεδομένα από όσα χρειάζεται.
• Επανεκκινούμε σε ασφαλή λειτουργία: Αυτή η λειτουργία εμποδίζει τις τρίτες εφαρμογές να λειτουργήσουν. Μπορούμε έτσι να αφαιρέσουμε κακόβουλες εφαρμογές. Αυτή η διαδικασία καλό θα είναι να γίνεται από κάποιον έμπειρο χρήστη.
• Επαναφέρουμε τη συσκευή μας στις εργοστασιακές ρυθμίσεις: Αν όλα τα άλλα αποτύχουν, κάνουμε επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων. Προσοχή! Δημιουργούμε αντίγραφα ασφαλείας των δεδομένων μας πρώτα.
• Αν δεν ξέρουμε πώς να κάνουμε τα παραπάνω, καλό θα είναι να απευθυνθούμε σε κάποιον εξειδικευμένο τεχνίτη.

Πώς να προστατευθούμε από μελλοντικές μολύνσεις:

• Δεν εγκαθιστούμε εφαρμογές από μη επίσημες πηγές.
• Χρησιμοποιούμε ισχυρούς κωδικούς και ενεργοποιούμε βιομετρικά χαρακτηριστικά.
• Ενημερώνουμε το λειτουργικό μας σύστημα.
• Ενεργοποιούμε τη λειτουργία ελέγχου εφαρμογών για νέες εγκαταστάσεις.
• Δεν κάνουμε root (Android) ή Jailbreak (iOS) τη συσκευή μας.
• Εξετάζουμε τη χρήση υπηρεσιών VPN για ασφαλή περιήγηση.

Τι κάνουν οι Google και Apple για να σας προστατεύσουν:

Η Google και η Apple καταβάλλουν προσπάθειες να προστατέψουν τους χρήστες από λογισμικό κατασκοπίας. Η Google έχει απαγορεύσει τις διαφημίσεις για stalkerware και αφαιρεί κακόβουλες εφαρμογές από το Play Store, ενώ η Apple περιορίζει τις εφαρμογές που χρησιμοποιούν υπερβολικά δικαιώματα και δεν επιτρέπει την εγκατάσταση εφαρμογών εκτός App Store.

Συμπέρασμα:

Το λογισμικό κατασκοπίας (malware, spyware)  είναι μια αυξανόμενη απειλή για κάθε smartphone, που μπορεί να παραβιάσει την ιδιωτικότητά μας και να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα σημάδια μόλυνσης και να λαμβάνουμε μέτρα για την προστασία της συσκευής μας. Με τη σωστή γνώση και τα κατάλληλα εργαλεία, μπορούμε να προστατεύσουμε το κινητό μας από κακόβουλο λογισμικό και να διασφαλίσουμε την ασφάλεια των δεδομένων μας.

Βασίλης Μαθιουδάκης

bill.mathioudakis@gmail.com