Θέμα νομιμότητας των αποφάσεων των δήμων τίθεται μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ για εκ των υστέρων αλλαγές στον εκλογικό νόμο (ν. 4555/2018) των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2019.
Κι αυτό γιατί, σύμφωνα με συνταγματολόγους, μπορεί η νομιμότητα αυτών των πράξεων να μην υπάρχει δυνατότητα, πλέον, να ελεγχθεί δικαστικά, αφού έχει προ πολλού παρέλθει ο κρίσιμος χρόνος για την ευθεία δικαστική προσβολή τους, η διατήρησή τους όμως σε ισχύ και οι αποφάσεις που θα λαμβάνουν αντιδήμαρχοι, πρόεδροι, επιτροπές και διοικητικά συμβούλια θα προκαλέσουν αμφισβητήσεις με προεξοφλημένη τη δικαστική τους κατάληξη.
Υπενθυμίζεται ότι η κυβέρνηση με δύο διαδοχικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, οι οποίες εκδηλώθηκαν σε απόσταση ελάχιστων ημερών μεταξύ τους, μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2019 και πριν από την εγκατάσταση των νέων αρχών τους την 1η Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, προβλέφθηκε ότι:
Πρόεδρος του συμβουλίου κοινότητας με πληθυσμό μεγαλύτερο των τριακοσίων (300) κατοίκων ορίζεται ο σύμβουλος του πρώτου κατά σειρά συνδυασμού που έλαβε τους περισσότερους σταυρούς προτίμησης μεταξύ των υποψηφίων του (άρθρου 10 παρ. 4 του ν. 4625/2019), ενώ σύμφωνα με την ισχύουσα ρύθμιση κατά τη διενέργεια των αυτοδιοικητικών εκλογών τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2019 ο πρόεδρος αναδεικνυόταν από το σύνολο των μελών του οικείου συμβουλίου με ψηφοφορία μεταξύ των επικεφαλής των δύο πρώτων σε ψήφους συνδυασμών (άρθρο 80 του ν. 4555/2018).
Επίσης:
Τα εκλεγόμενα μέλη της οικονομικής επιτροπής και της επιτροπής ποιότητας ζωής καθορίστηκαν σε αριθμό που εξασφαλίζει, υποχρεωτικά, την πλειοψηφία στην παράταξη του δημάρχου (άρθρο 2 παρ. 1 του ν. 4623/2019), ο οποίος υποδεικνύει επίσης, τα τρία πέμπτα (3/5) των μελών στα διοικητικά συμβούλια των νομικών προσώπων του Δήμου (άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 4623/2019), ενώ στην ισχύουσα ρύθμιση κατά τη διενέργεια των αυτοδιοικητικών εκλογών τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2019 οι έδρες στις επιτροπές και, αντιστοίχως, οι θέσεις στα διοικητικά συμβούλια κατανέμονταν μεταξύ των παρατάξεων και των μεμονωμένων υποψηφίων αναλόγως των ψήφων τους στο δημοτικό συμβούλιο (άρθρα 76 κα 91 του ν. 4555/2018).
Οι αποφάσεις του ΣτΕ
Οι παραπάνω νομοθετικές επιλογές της κυβέρνησης τέθηκαν, όπως αναμενόταν, στην κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας. Το Γ΄ Τμήμα του κλήθηκε να αποφασίσει για διαφορές που ανέκυψαν. Ο δικάσας σχηματισμός στις αποφάσεις του 2037 και 2366/2021, καθώς επίσης 760/2022, οι δύο πρώτες ομόφωνες, δέχθηκε ότι η πρωτοβουλία της κυβέρνησης δεν παραβιάζει μόνον τις επιταγές του άρθρου 52 Συντ., αλλά και τις συνταγματικές αρχές της λαϊκής κυριαρχίας και της ισότητας των όρων του εκλογικού ανταγωνισμού.
Όπως ήταν υποχρεωμένο από την παρ. 5 του άρθρου 100 Συντ., το Γ΄ Τμήμα παρέπεμψε τις υποθέσεις στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας για οριστική κρίση. Οι υποθέσεις συζητήθηκαν στη συνεδρίασή της τον Μάιο. Η απόφαση για την πρώτη υπόθεση (περίπτωση νησιωτικών δήμων) δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 3 Ιουνίου, δέχθηκε, επαναλαμβάνοντας τις σκέψεις του Γ’ Τμήματος. Την ίδια ακριβώς τύχη εκτιμάται σφόδρα ότι θα έχουν και οι προσβαλλόμενες πράξεις και στις άλλες δύο υποθέσεις που απασχόλησαν την Ολομέλεια. Οι αποφάσεις της, κατά την αντικειμενική θεώρηση των πραγμάτων, εκτιμάται ότι θα είναι ακυρωτικές και η δημοσίευσή τους αναμένεται τις προσεχείς εβδομάδες.