Τον τελευταίο χρόνο η αυτοδιοίκηση έχει δεχτεί σωρεία αλλαγών στις βασικές της λειτουργίες. Χάρη στην κυβερνησιμότητα έγιναν απανωτές τροποποιήσεις με αποτέλεσμα από την απλή αναλογική να έχουμε φτάσει σε ένα δημαρχοκεντρικό σύστημα και σε μια πανίσχυρη Οικονομική Επιτροπή, η οποία είναι πλήρως ελεγχόμενη από τον δήμαρχο.
Το δημοτικό συμβούλιο πλέον έχει περιορισμένες αρμοδιότητες σε αντίθεση με την Οικονομική Επιτροπή που πλέον αποφασίζει για όλα τα σοβαρά θέματα.
Και μετά την κυβερνησιμότητα ήρθε και ο covid που επέφερε άλλο κύμα αλλαγών που ενισχύουν το δήμαρχοκεντρικό σύστημα, αφού μηδενίζουν τη δυνατότητα συμμετοχής των φορέων και των πολιτών στις συνεδριάσεις των επιτροπών και του δημοτικού συμβουλίου.
Έχουμε περάσει στην εποχή των τηλεσυνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου τις οποίες ελάχιστοι παρακολουθούν όχι μόνο γιατί δεν είναι εξοικειωμένοι αλλά γιατί είναι και ιδιαίτερα κουραστικές, αφού ο πρόεδρος έχει ελάχιστες δυνατότητες να ελέγχει την τήρηση της e- λειτουργίας της συνεδρίασης.
Στις τηλεσυνεδριάσεις του δημοτικού συμβουλίου δεν είναι εύκολο να συμμετέχουν ούτε οι πρόεδροι των κοινοτήτων ούτε εκπρόσωποι φορέων ούτε δημότες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζεται ο έλεγχος, που αποτελεί βασική προϋπόθεση της δημοκρατικής λειτουργίας των θεσμών.
Και το πιο κρίσιμο είναι ότι οι συνεδριάσεις της Οικονομικής Επιτροπής, δηλαδή του οργάνου που ουσιαστικά πλέον χαράσσει πολιτική, αφού παίρνει τις πιο σημαντικές αποφάσεις, γίνονται κεκλεισμένων των θυρών.
Κανείς πλέον πέρα των μελών δεν έχει γνώση ούτε ενημέρωση. Η πρόσκληση για τη συνεδρίαση, που αναρτάται στην ιστοσελίδα του Δήμου, έχει τους τίτλους των θεμάτων που θα συζητηθούν, ωστόσο κανείς δεν γνωρίζει πόσα και ποια θέματα συζητιούνται εκτός ημερησίας διάταξης και ούτε ποιες αποφάσεις λαμβάνονται. Το ίδιο ισχύει και για την Επιτροπή Ποιότητας Ζωής και για τις συνεδριάσεις των υπόλοιπων νομικών προσώπων του Δήμου.
Και το βέβαιο είναι ότι ακόμα και οι περισσότεροι δημοτικοί σύμβουλοι – και κυρίως οι νεοεκλεγμένοι και άπειροι σε αυτά τα θέματα – που δεν συμμετέχουν σε αυτές τις επιτροπές, δεν έχουν γνώση των αποφάσεων που παίρνονται.
Η e –λειτουργία μπορεί να έχει και θετικές πλευρές όμως στην προκειμένη περίπτωση ενισχύει την αδιαφορία του πολίτη για τα κοινά. Και αυτό έχει σίγουρα βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ο πολίτης δεν ενημερώνεται έγκαιρα και σφαιρικά, ώστε να μπορεί να διαμορφώνει άποψη.
Εύκολα έτσι πέφτει θύμα fake news, βαρύγδουπων αναρτήσεων αλλά και πελατειακών πολιτικών.
Για το λόγο αυτό ο δήμαρχος και οι ασκούντες διοίκηση οφείλουν να βρουν τρόπους ώστε οι πολίτες να ενημερώνονται και να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν. Εξάλλου η άσκηση ελέγχου συμβάλλει στη βελτίωση όλων και απωθεί τον κίνδυνο επώασης και εκδήλωσης αλαζονικών συμπεριφορών, που πάντα κρύβει η άσκηση εξουσίας.
Αν δεν υπάρξει μέριμνα προς αυτή την κατεύθυνση, τότε στις προσλήψεις που κάνει ο δήμαρχος, ας προβλέψει και την ειδικότητα αισθητικού, γιατί το γυαλί θέλει και το σχετικό μακιγιάρισμα.
Το άρθρο 47 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα άρθρα του εκλογικού πλαισίου, καθώς καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο συγκροτούνται οι δημοτικοί και περιφερειακοί συνδυασμοί, τις προϋποθέσεις συμμετοχής των υποψηφίων και τη διαδικασία υποβολής των υποψηφιοτήτων στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Το άρθρο διατηρεί τη λογική του ενιαίου δημοτικού συνδυασμού. Κάθε παράταξη καταρτίζει έναν συνολικό συνδυασμό για ολόκληρο τον δήμο, με επικεφαλής τον υποψήφιο δήμαρχο και με επιμέρους υποψηφίους ανά εκλογική περιφέρεια και δημοτική κοινότητα. Στο ίδιο ψηφοδέλτιο εντάσσονται:
► οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι,
► οι υποψήφιοι σύμβουλοι κοινότητας,
► καθώς και οι εκπρόσωποι κοινοτήτων έως 300 κατοίκων.
Κάθε δημοτικός συνδυασμός περιλαμβάνει τον υποψήφιο δήμαρχο, τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, τους υποψήφιους συμβούλους δημοτικών κοινοτήτων και τους υποψήφιους εκπροσώπους των δημοτικών κοινοτήτων, σε ποσοστό ογδόντα τοις εκατό (80%) τουλάχιστον των δημοτικών κοινοτήτων.
Ο ελάχιστος αριθμός υποψηφίων που πρέπει να περιλαμβάνει ένας δημοτικός συνδυασμός είναι:
α) Για τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, ίσος τουλάχιστον με τον αριθμό των εδρών του δημοτικού συμβουλίου με δυνατότητα προσαύξησης έως και εκατό τοις εκατό (100%).
β) Για τους υποψήφιους συμβούλους και τους εκπροσώπους κάθε δημοτικής κοινότητας, ίσος τουλάχιστον με τον αριθμό των εδρών κάθε δημοτικής κοινότητας, με δυνατότητα προσαύξησης έως και εκατό τοις εκατό (100%). Ειδικά στις δημοτικές κοινότητες με πληθυσμό έως και τριακοσίους (300)κατοίκους ο συνδυασμός δύναται να έχει έως και τρεις (3) υποψηφίους εκπροσώπους.
γ) Από κάθε φύλο, ποσοστό σαράντα τοις εκατό (40%) τουλάχιστον του συνολικού αριθμού των υποψηφίων του οικείου συνδυασμού, συμπεριλαμβανομένου του υποψηφίου δημάρχου και εξαιρουμένων, από τον συνολικό αριθμό των υποψηφίων, των εκπροσώπων δημοτικών κοινοτήτων.
► Κάθε δημοτικός συνδυασμός δύναται να περιλαμβάνει υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους έως και το δέκα τοις εκατό (10%) του αριθμού των εδρών του δημοτικού συμβουλίου, εφόσον οι υποψήφιοι αυτοί κατά την 31η Δεκεμβρίου του έτους διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών συμπληρώνουν έως και το τριακοστό (30ο) έτος της ηλικίας τους.
► Κάθε συνδυασμός: α) Για τις δημοτικές εκλογές δύναται να περιλαμβάνει:
Έως έναν (1) υποψήφιο, o οποίος εκλέγεται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από έως και δεκαπέντε (15) μέλη.
Έως δύο (2) υποψήφιους, οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από δεκαεννέα (19) έως είκοσι εννέα (29) μέλη.
Έως τρεις (3) υποψήφιους, οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από τριάντα πέντε (35) μέλη και άνω.
► Κάθε δημοτικός συνδυασμός υποβάλλει συνολικό παράβολο ανάλογα με τον πληθυσμό του δήμου.
α) Χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ για δήμους με πληθυσμό έως δύο χιλιάδες (2.000) κατοίκους.
β) Δυο χιλιάδες πεντακόσια (2.500) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεταξύ δύο χιλιάδων ενός (2.001) κατοίκων και δέκα χιλιάδων (10.000) κατοίκων.
γ) τέσσερις χιλιάδες (4.000) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεταξύ δέκα χιλιάδων ενός (10.001) κατοίκων και πενήντα χιλιάδων (50.000) κατοίκων.
δ) πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεταξύ πενήντα χιλιάδων ενός (50.001) κατοίκων και εκατόν πενήντα χιλιάδων (150.000) κατοίκων.
ε) επτά χιλιάδες (7.000) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεγαλύτερο των εκατό πενήντα χιλιάδων ενός κατοίκων (150.001).
Σημαντική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισάγει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνοντας για πρώτη φορά την ηλεκτρονική ψηφοφορία τόσο για τις αυτοδιοικητικές εκλογές όσο και για τα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα και την ανάδειξη των συμβουλίων νέων.
Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που επιχειρεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της δημοκρατικής διαδικασίας στο ψηφιακό περιβάλλον. Μια νέα εκλογική διαδικασία που αργά ή γρήγορα θα επεκταθεί και στις εθνικές εκλογές, διευκολύνοντας όσους την ημέρα των εκλογών βρίσκονται εκτός του τόπου όπου είναι δημότες.
Αρχή από τις δημοτικές του 2028
Στο επίκεντρο της νέας αρχιτεκτονικής βρίσκεται η δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με ηλεκτρονική ψήφο για την ανάδειξη δημάρχων/δημοτικών συμβουλίων και περιφερειαρχών/περιφερειακών συμβουλίων αρχής γενομένης από τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές το 2028.
Ο εκλογέας διατηρεί το δικαίωμα επιλογής ανάμεσα στη φυσική παρουσία και την ηλεκτρονική συμμετοχή, χωρίς να καταργείται η παραδοσιακή μορφή ψηφοφορίας. Ωστόσο, για την αποτροπή της διπλής ψήφου, όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική διαδικασία εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και αποκλείονται από την ψηφοφορία με φυσική παρουσία.
Η διαδικασία της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας προβλέπεται να διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου που θα λειτουργούν σε ολόκληρη τη χώρα υπό την προϋπόθεση να έχουν εγγραφεί τουλάχιστον 30 εκλογείς ανά δήμο, προκειμένου να διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου και η αξιοπιστία της διαδικασίας.