# Δημοσιεύθηκε στην Ηλεκτρονική συνδρομητική εφημερίδα Nafsweek.

Μπορεί κανείς να φανταστεί την Ναύπακτο χωρίς τα πλατάνια της; Πιθανόν ένα τέτοιο σενάριο να μην απέχει και πολύ από την πραγματικότητα και ίσως χρειαστεί να το βιώσουμε. Η κραυγή αγωνίας του Δημάρχου Ναυπακτίας από το βήμα του συνεδρίου της ΟΣΥΝ, που πραγματοποιήθηκε τις προηγούμενες ημέρες στη Ναύπακτο, ίσως να μην αφήνει και πολλά περιθώρια για αυταπάτες. «Η Ναύπακτος είναι το λιμάνι, το κάστρο και τα πλατάνια της», είπε από μικροφώνου ο Τάκης Λουκόπουλος. «Τα δύο πρώτα θεραπεύονται το τρίτο όμως όχι»! Γνωρίζοντας ο πρώτος πολίτης της πόλης τα πρόσφατα κρούσματα της ασθένειας των πλατάνων που εμφανίστηκαν στην πόλη, εξέπεμψε SOS. Μάλιστα την Παρασκευή (1η  Μαρτίου 2019), με πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας πραγματοποιήθηκε ενημερωτική ημερίδα – ανοικτή σύσκεψη για την ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους που προκαλείται από το μύκητα Ceratosystis platani και απειλεί με εξαφάνιση τα πλατάνια της Δυτικής Ελλάδας και ιδιαίτερα της Αιτωλοακαρνανίας.      Παρών στη σύσκεψη και κεντρικός ομιλητής ήταν  ο υφυπουργός Περιβάλλοντος Γιώργος Δημαράς, μαζί με δεκάδες επιστήμονες. Η ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους του πλατάνου είναι μια από τις πλέον καταστρεπτικές ασθένειες δασικών δέντρων παγκοσμίως.

Ο ελληνικός πλάτανος  εμφανίζει ιδιαίτερη ευπάθεια στην ασθένεια. Στην Ήπειρο έχουν καταγραφεί προσβολές δέντρων στην παρόχθια βλάστηση κατά μήκος των μεγάλων ποταμών Καλαμά, Αχέροντα, Λούρου, Αώου, Βοϊδομάτη και Αράχθου, ενώ στην Πελοπόννησο στους ποταμούς Αροάνιο και Λάδωνα. Η επέκταση του μύκητα σχετίζεται άρρηκτα με τον ανθρώπινο παράγοντα, καθώς ο πλέον συνήθης τρόπος διάδοσης αφορά τα μηχανήματα εκσκαφής, τα μηχανήματα κοπής δέντρων και τα εργαλεία κλάδευσης.

Οι επιπτώσεις από την προσβολή είναι τεράστιες γιατί τα πλατανοδάση απειλούνται με οικολογική καταστροφή.

Κρούσματα  και στη Ναύπακτο

Το γεγονός ότι διαπιστώθηκε στην περιοχή της πόλης της Ναυπάκτου και συγκεκριμένα σε δένδρο πίσω από το ΚΕΠ στο Γρίμποβο, αλλά και στον χείμαρρο Σκα,   η παρουσία του επιβλαβούς οργανισμού Ceratocystis fimbriata f. Sp. Platani walter που προκαλεί την ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους του πλατάνου, ασθένεια που είναι η πλέον καταστρεπτική για το είδος διεθνώς, προκαλεί τη νέκρωση των δέντρων και η οποία εξαπλώνεται εύκολα με κύριο παράγοντα διασποράς του παθογόνου τον άνθρωπο με τη μεταφορά της ξυλείας ή φυτευτικού υλικού και με τη χρήση μολυσμένων εργαλείων κλαδεύσεων καθώς επίσης διαδίδεται σε γειτονικά δέντρα με την επαφή ή συνένωση των ριζών, αποφασίστηκε:

Απαγορεύεται για μία 10ετία σε όλη την περιφέρεια του Δασαρχείου  Ναυπάκτου:

Η υλοτομία, κλάδευση, διακίνηση φυτών προς φύτευση, διακίνηση ξυλείας και διακίνηση σπόρων προς σπορά του πλατάνου, χωρίς την εποπτεία και έγκριση της δασικής Υπηρεσίας.

Κάθε υλοτομία αυτοφυών ενώσεων και παρόχθιων λωρίδων πλατάνου που απαντώνται μέσα σε ευρύτερες γεωργικές περιοχές. Σε αυτή την περίπτωση δύναται να επιτραπεί η υλοτομία μετά από αυτοψία  και έκθεση αρμόδιου δασικού υπαλλήλου, για πλατανεώνες εμβαδού μικρότερου των 50 στρεμ., χωρίς πίνακα υλοτομίας.

Κάθε υλοτομία σε παράκτιες περιοχές όπου τα φυόμενα πλατανόδενδρα έχουν πολύτιμη αξία για τις έμμεσες ωφέλειες τους. Σε αυτή την περίπτωση δύναται να επιτραπεί η υλοτομία μετά από αυτοψία και έκθεση αρμόδιου δασικού υπαλλήλου.

Οι παραβάτες της παρούσας τιμωρούνται σύμφωνα με τις δ/ξεις του άρθ.  268 ΝΔ86/69 «Περί Δασικού Κωδικός», ή δε εφαρμογή της ανατίθεται στα Δασικά και Αστυνομικά όργανα καθώς και σε κάθε φιλόνομο πολίτη.

Ενημέρωση από το υπουργείο Περιβάλλοντος

Η εξάπλωση της ασθένειας, αποδίδεται κατά κύριο λόγο, σε ανθρώπινες δραστηριότητες όπως π.χ. κλαδεύσεις και υλοτομίες δένδρων πλατάνου με μολυσμένα αλυσοπρίονα, πριόνια, τσεκούρια κλπ., πληγώσεις δένδρων κατά τη διάρκεια εργασιών πχ. τεχνικών έργων, χωματουργικών κλπ., μεταφορά μολυσμένης ξυλείας κλπ.

Για τον περιορισμό και την εξάλειψη του επιβλαβούς οργανισμού Ceratocystis platani, διενεργούνται φυτοϋγειονομικοί έλεγχοι από τις Δασικές Υπηρεσίες, στα πλαίσια του προγράμματος των επίσημων Επισκοπήσεων κάθε έτους και εφαρμόζονται μέτρα επείγοντος χαρακτήρα. 

Με αφορμή τα πολλά κρούσματα και προκειμένου να περιοριστεί η εξάπλωση της ασθένειας, κατά την εκτέλεση των έργων και συγκεκριμένα εκείνων που εκτελούνται σε συστάδες πλατάνου,  να λαμβάνετε τα κάτωθι μέτρα:

Α) Να προβαίνετε στον καθαρισμό και την απολύμανση όλων των εργαλείων που χρησιμοποιήθηκαν κατά την υλοτομία προσβεβλημένων ή υπόπτων δένδρων πλατάνου με κατάλληλες χημικές ουσίες και τον καθαρισμό του χώρου υλοτομίας.

Β) Να προβαίνετε στην απολύμανση των μηχανημάτων που χρησιμοποιήθηκαν σε περιοχές που βρέθηκαν προσβεβλημένα ή ύποπτα δένδρα πλατάνου, με κατάλληλες χημικές ουσίες, καθώς και τον καθαρισμό τους από χώματα και υπολείμματα υλοτομίας.

Συγκεκριμένα πρέπει να γίνεται καλό καθάρισμα των εργαλείων και των μηχανημάτων από φυτικά υπολείμματα (πριονίδι, κομμάτια ξύλου ριζών, κορμού ή κλάδων) και χώματος.

Στη συνέχεια, για την απολύμανσή τους μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετουσιωμένη αιθυλική αλκοόλη (μπλε φωτιστικό οινόπνευμα) 70% ή χλωρίνη εμπορίου σε διάλυμα 10-20 %.

Συμπτώματα  και  διάδοση  της Ασθένειας

Το πλέον εμφανές σύμπτωμα είναι ο ξαφνικός μαρασμός ενός τμήματος της κόμης. Αυτό εμφανίζεται συνήθως την άνοιξη και το καλοκαίρι, που οι ανάγκες του φυτού σε νερό είναι αυξημένες. Τα φύλλα κιτρινίζουν πρόωρα και μαραίνονται, έτσι μπορούν να διακριθούν από τα γειτονικά υγιή φύλλα. Πολύ συχνά την άνοιξη ένας κλάδος η ολόκληρο το δέντρο μπορεί να μην αναβλαστήσει καθόλου, ή οι νέοι οφθαλμοί ξαφνικά μαραίνονται και νεκρώνονται πριν ακόμη αναπτυχθούν. Ο μύκητας εισβάλει στο δέντρο από πληγές στα κλαδιά, τον κορμό ή τις ρίζες.

Η διάδοση της ασθένειας γίνεται με ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως είναι τα δημόσια έργα, ενώ συχνή είναι η διάδοση του παθογόνου με εργαλεία κοπής και κλάδευσης των δέντρων που έχουν χρησιμοποιηθεί σε προσβεβλημένα δέντρα και μετά χρησιμοποιούνται σε υγιή.

Πρόληψη, μια και δεν υπάρχει αντιμετώπιση

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει φάρμακο ή ίαση για την ασθένεια αυτή. Ο μόνος τρόπος για να διατηρήσουμε τα πλατάνια μας είναι η πρόληψη. 

Για τον λόγο αυτό εφιστάται η προσοχή σε όλους τους πολίτες, καταστηματάρχες, εκπροσώπους τοπικών κοινοτήτων κλπ.

Ο καλύτερος τρόπος να προλάβουμε την ασθένεια είναι η αποφυγή παρεμβάσεων. Δηλαδή να αποφύγουμε την υλοτομία, κλάδευση και την με οιονδήποτε τρόπο      πλήγωση των δέντρων πλατάνου.

Να αποφύγουμε την είσοδο μηχανημάτων και τις πάσης φύσεως χωματουργικές εργασίες σε περιοχές που φύονται πλατάνια.

Στην περίπτωση που δεν μπορεί να αποφευχθεί η παρέμβαση, πρέπει οπωσδήποτε να έχει γίνει νωρίτερα απολύμανση των εργαλείων ή/και μηχανημάτων που ενδέχεται να πληγώσουν τα πλατάνια.

Εκσκαπτικά μηχανήματα που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν σε περιοχές με πλατάνια θα πρέπει να πλένονται με επιμέλεια και να απολυμαίνονται. Επίσης, όλα τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται σε πλατάνια πρέπει να απολυμαίνονται πριν και μετά τη χρήση τους.

Ο καθαρισμός και η απολύμανση των εργαλείων και μηχανημάτων πριν και μετά τις εργασίες σε περιοχές με πλατάνια πρέπει να είναι σχολαστικός, γιατί μικρή ποσότητα μολύσματος αρκεί για να μεταφερθεί η αρρώστια.

Κάθε παρέμβαση σε πλατάνι θα πρέπει να γίνεται με την άδεια της Δασικής Υπηρεσίας.

Το πλατάνι είναι ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος, από τα πλέον χαρακτηριστικά δέντρα του Δήμου μας και πρέπει να λάβουμε κάθε μέτρο ώστε να μην μεταφέρουμε την αρρώστια σε υγιή δέντρα πλατάνου.

Σε εγρήγορση και καθημερινή επαγρύπνηση

Στα πλαίσια των ελέγχων στην χώρα για την προσβολή των πλατάνων από την ασθένεια Μεταχρωματικό έλκος, επισκέφτηκε κατά καιρούς την πόλη της Ναυπάκτου ο διακεκριμένος Δασολόγος Φυτοπαθολόγος Dr. Παναγιώτης Τσόπελας με την επιστημονική του ομάδα και έκαναν έλεγχο και δειγματοληψίες σε πλατάνια που υπάρχουν στην πόλη μας αλλά και σε ολόκληρο τον δήμο Ναυπακτίας.

Σύμφωνα με τα πορίσματα των εκθέσεων, παρατηρήθηκε προσβολή και ξήρανση σε πολλά δένδρα του δήμου μας, χωρίς όμως  να υπάρξει μέχρι στιγμής κρούσμα σε πλάτανο του θαλάσσιου μετώπου της πόλης. 

Να αναφέρουμε πως το θέμα παρακολουθείται στενά από τους αρμόδιους φορείς, ενώ το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Ναυπάκτου έχει δημιουργήσει «μητρώο πλατάνων» με αρχείο από  φωτογραφίες όλων των πλατάνων στο παραλιακό μέτωπο, όπου καταγράφονται, με την αρωγή γεωπόνου, όλες οι παρεμβάσεις (ψεκασμοί, κλαδεύσεις κλπ), καθώς και η ανάπτυξή τους.

Δυστυχώς όμως, όσο περνάει ο χρόνος το πρόβλημα πλησιάζει περισσότερο, με πιο πρόσφατο κρούσμα προσβολής από την ασθένεια, του πλατάνου πίσω από το ΚΕΠ στο Γρίμποβο. Θα πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση και να επαγρυπνούμε καθημερινά.

Ένα σημαντικό μέτρο ακόμα είναι η ενημέρωση.  Όχι τόσο του κόσμου αλλά του προσωπικού του Δήμου που ασχολείται με το πράσινο και με έργα.  Ξέρουμε ότι ο δήμος για τις όποιες εργασίες του προσλαμβάνει εποχικούς, οι οποίοι δεν είναι υποχρεωμένοι να γνωρίζουν τις απαγορεύσεις και τους τρόπους που θα πρέπει να προσεγγίζουν τα πλατάνια.

Σημαντικό ακόμα είναι ότι όπου υπάρχει πλατάνι πρέπει να επεμβαίνει η υπηρεσία του δήμου, σε ένα έργο, μία ανάπλαση ακόμα και όταν περνάνε κάποιες σωλήνες και είναι δίπλα πλατάνια,  θα πρέπει να υπάρχει γεωπόνος του δήμου. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει όλοι να είμαστε προσεκτικοί και να μην παρεμβαίνουμε επάνω στα δέντρα. Είναι κρίσιμη η κάθε παρέμβαση, με την ασθένεια του μεταχρωματικού  έλκους του πλατάνου να μην έχει θεραπεία. Η προσοχή όλων μας έχει άμεσες επιπτώσεις για την γενική εικόνα της Ναυπάκτου.

Φαντάζεται κανείς την Ναύπακτο χωρίς τα πλατάνια της;