Συνάντηση της Επιτροπής παρακολούθησης του έργου  «Αναγνώριση, Τεκμηρίωση, Καταγραφή-Προτάσεις για την Ανάδειξη και Προστασία του Ιστορικού Οικισμού Ναυπάκτου»,  πραγματοποιήθηκε στο Δημαρχείο της Ναυπάκτου.

Στην συνάντηση αυτή που αφορούσε την Β’ φάση του έργου, πήραν μέρος ο Δήμαρχος Ναυπακτίας Τάκης Λουκόπουλος, ο αντιδήμαρχος Κώστας Καρακώστας, η Ολυμπία Βικάτου, Δρ. αρχαιολόγος, Προϊσταμένη της ΛΣΤ΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας, ο Σταύρος Μαμαλούκος Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών και υπηρεσιακοί παράγοντες του Δήμου Ναυπακτίας. Για το ερευνητικό  αυτό πρόγραμμα και την χρησιμότητά του στην πράξη, μιλά στο Nafsweek o διπλωματούχος πολιτικός μηχανικός Κωνσταντίνος Χρ. Πατούχας.

1.Το τελευταίο διάστημα είδαμε ότι υπογράφτηκε η προγραμματική σύμβαση για την συνέχιση του ερευνητικού προγράμματος που εκπονεί το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πάτρας για τον Δήμο Ναυπακτίας σε συνεργασία με το ΥΠΠΟ και την ΠΔΕ. Πείτε μας λίγα λόγια μιας και είχατε ασχοληθεί στο παρελθόν με το συγκεκριμένο από την Α’ Φάση του :

Είναι μια εξαιρετικά θετική εξέλιξη καθώς δίδεται επιτελούς η συνέχεια σε μια πολύπλευρη εργασία που θα δώσει τεράστια οφέλη για την πόλη.

Ο τίτλος του προγράμματος «Αναγνώριση, Τεκμηρίωση, Καταγραφή και Προτάσεις για την Ανάδειξη και Προστασία του Ιστορικού Οικισμού Ναυπάκτου»  φανερώνει αυτή την δυναμική καθώς αποτελεί μια πρότυπη μεθοδολογία προσέγγισης σε πόλεις ή τμήματα πόλεων που χρήζουν προστασία.

Από το 2011 με σκοπό την ανάδειξη της Ναυπάκτου ως Καστροπολιτεία και ταυτόχρονα την σταδιακή επίλυση των πολεοδομικών ζητημάτων της πόλης τέθηκε επί τάπητος η ανάγκη να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο συνεργασίας του Δήμου με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου της Πάτρας αλλά και με τους συναρμόδιους φορείς.

Αρχικά με Μνημόνιο Συνεργασίας το 2012 και στην συνέχεια με την Προγραμματική Σύμβαση που υπογράφτηκε το 2014 ξεκίνησαν οι εργασίες της Α Φάσης του Προγράμματος που περιελάβανε μεταξύ άλλων την αρχειακή έρευνα, την αποτύπωση/καταγραφή όλων των κτιρίων εντός των ορίων του Παραδοσιακού Τμήματος καθώς και προτάσεις για την ανάδειξη της Δυτικής Πύλης του Κάστρου στην Ντάπια Μπότσαρη.

Η Α Φάση ολοκληρώθηκε το 2015 και παρουσιάστηκε σε έκθεση στο Φετιχιέ Τζαμί το 2017.

Στην Β Φάση θα γίνει η επεξεργασία του υλικού και η τεκμηρίωση το οποίο θα δώσει καθαρότερη εικόνα για τα όρια και πλαίσια προστασίας της πόλης καθώς προτάσεις σημειακές στο χώρο όσο και γενικές όπως για θέματα αστικού εξοπλισμού, τυπολογία υλικών κλπ.

Παράλληλα θα γίνουν προτάσεις ανάδειξης, αποκατάστασης και συντήρησης των οχυρώσεων της πόλης.

2. Πως είδατε την συνεργασία με το Πανεπιστήμιο και τον ρόλο που μπορεί να παίξει για την Ναύπακτο;

Μονόδρομος.-

Όταν μια τόσο ιδιαίτερη πόλη και κατά επέκταση περιοχή όπως η Ναυπακτία έχει δίπλα της το Πανεπιστήμιο Πατρών δεν μπορεί παρά μόνο να κάνει κάθε προσπάθεια να διαμορφώσει έναν άμεσο σύνδεσμο συνεργασίας για το σύνολο των θεμάτων της.

Αυτή είναι μια πετυχημένη συνταγή που όταν υιοθετείται από την Αυτοδιοίκηση φέρνει σημαντικά αποτελέσματα, καθώς μέσα από ερευνητικά προγράμματα μπορούν να μελετηθούν ζητήματα εις βάθος και να προταθούν λύσεις που το κύρος ενός τέτοιου Ιδρύματος μπορεί να τεκμηριώσει και να υποστηρίξει.

Ειδικά σε πόλεις που χρήζουν προστασία ο ρόλος του Πανεπιστημίου μπορεί να είναι καταλυτικός και να «ενώσει» τους συναρμόδιους σε ένα κοινό πλάνο.  Από το 1999 με την ίδρυση του Τμήματος Αρχιτεκτόνων στην Πάτρα η Ναύπακτος όφειλε να έχει σταθερή συνεργασία με το τμήμα.

3. Πώς όμως φτάσαμε στο να χρειαζόμαστε την συνδρομή του Τμήματος Αρχιτεκτόνων;

Η Ναύπακτος παρόλο που είναι από τις ιστορικές πόλεις με σημαντικά μνημεία και πλαίσια προστασίας δεν κατάφερε να διατηρήσει μια φυσιογνωμία με τέτοιες αναφορές σε μεγάλα τμήματα του.

Η ιδιωτική πρωτοβουλία αλλά και οι παρεμβάσεις στο δημόσιο χώρο ειδικά τα τελευταία 30 χρόνια δεν συμβαδίσανε σε κοινό στρατηγικό πλάνο.  Μάλιστα η σύγχρονη εξέλιξη της έφερε ένα πολεοδομικό, αρχιτεκτονικό, αισθητικό και λειτουργικό αδιέξοδο.

Από το 1922 η Αρχαιολογική Υπηρεσία προστατεύει το Φρούριο Ναυπάκτου ως προέχων βυζαντινό μνημείο και ελέγχει κατά επέκταση από τότε το τμήμα πόλης/οικισμού που βρίσκετε εντός των Τειχών. Από το 1973 επέκτεινε τα όρια ελέγχου της από την Λαγκαδούλα ως το Σκα με κήρυξη της πόλης ως Ιστορικός Τόπος και Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους. Στην συνέχεια εκπόνησε μελέτη σε συνεργασία με τμήματα του Υπουργείου Συγκοινωνιών (μετέπειτα Υπουργείο Περιβάλλοντος) το οποίο αποτέλεσμα της ήταν το Ειδικό Διάταγμα προστασίας του 1976.

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος με την σειρά του προσπάθησε να ελέγξει την ιδιωτική πρωτοβουλία με τις Επιτροπές Αρχιτεκτονικού Ελέγχου (σημερινά Συμβούλια Αρχιτεκτονικής) και χαρακτήρισε την πόλη Παραδοσιακή στα πλαίσια ενός Γενικού Διατάγματος το 1978 μαζί με άλλους 421 οικισμούς/πόλεις. Προώθησε την δεκαετία του 1980 σημαντικές μελέτες με την Επιτροπή Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης (ΕΠΑ), κηρύξεις διατηρητέων κτιρίων και καθόρισε Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο το 1988.

Το κράτος όμως παράλληλα άφηνε ανοιχτή την κερκόπορτα της αλόγιστης και άναρχης δόμησης με γενικές διατάξεις ιδίως από το 1968 όσο και με διατάξεις στον οικοδομικό κανονισμό το 1973 και το 1985.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και αρχές του 1990 ο συνδυασμός από την μια  της απαξίωσης των εργασιών της ΕΠΑ, την ασάφεια μεταξύ ερμηνειών και παρερμηνειών για τα πλαίσια προστασίας της πόλης, τα προβλήματα εφαρμογής του παλιού ρυμοτομικού και της θεσμοθέτησης του νέου με την Πράξη Εφαρμογής και την ιλιγγιώδη απαίτηση για επιπλέον δομημένο χώρο από την άλλη έφερε το 1998 το πολεοδομικό κραχ με την αναστολή οικοδομικών αδειών και εργασιών.

Αυτό το κραχ – το Οικιστικό Ναυπάκτου – ως σήμερα δεν έχει ξεπεραστεί ούτε λυθεί και η ρίζα του ξεκινά στην βασική αρχή ότι ουδέποτε δεν τεκμηριώθηκε τι ακριβώς προστατεύουμε και ποιος είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος να συμβαδίσει η προστασία με την ανάπτυξη και την βελτίωση των συνθηκών ζωής των κατοίκων.

Ο Δήμος όλα αυτά τα χρόνια κατέφευγε με παρωπίδες σε νομική επίλυση αφαιρώντας όλη την ουσία του ζητήματος από την επιχειρηματολογία. Αν δεν αναδείξεις την μοναδικότητα της πόλης και την όλη ιστορική, πολεοδομική και αρχιτεκτονική εξέλιξή της στοιβάζεσαι κάτω από γενικές ομπρέλες με παράκτιους και ορεινούς οικισμούς της χώρας.

Αντί να διαμορφώνονται συνθήκες ολοκληρωμένης βιώσιμης ανάπτυξης με την εκμετάλλευση κοινοτικών κονδυλιών φτάνουμε σε μια πόλη περιορισμένης φέρουσας ικανότητας και αισθητικής κολάζ προσωπικών προτιμήσεων αιρετών και εργολάβων.

4. Συνεπώς έστω και αργά οδεύουμε προς την σωστή κατεύθυνση;

Είναι μόνο θετικό να ασχολούνται αρχιτέκτονες με την πόλη και πόσο μάλλον νέοι άνθρωποι μέσα από προγράμματα και διπλωματικές εργασίες, αφουγκράζοντας τα χαρακτηριστικά της,  να δίνουν νέες οπτικές σε αυτήν. Αυτό στα πλαίσια της συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο είναι μια κατάκτηση για το μέλλον.

Δίπλα σε αυτά τα αποτελέσματα του Ερευνητικού Προγράμματος είναι σίγουρο πως θα δώσει γνώση και εργαλεία στους φορείς, τις υπηρεσίες και τους πολίτες. Η αξιοποίηση αυτών μπορεί να λύσουν ζητήματα ενώ οι προτάσεις μπορούν να εξελιχθούν σε έργα που θα διαμορφώσουν σταδιακά την πόλη σε πρότυπο με αρμονική συνύπαρξη μνημείων, αστικού χώρου και φυσικό κάλλος.

Καιρός είναι να ειπωθεί ξανά το “Enaf” (αντί του αγγλικού enough) για την πόλη.