Σημαντικές είναι οι αλλαγές στη λειτουργία των Δημοτικών Συμβουλίων που φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τα Δημοτικά Συμβούλια να καλούνται σύντομα να  ψηφίσουν το Νέο πρότυπο κανονισμό.  Οι νέες διατάξεις επηρεάζουν τη δημοσιότητα των συνεδριάσεων, τη συμμετοχή των παρατάξεων, τη λειτουργία της αντιπολίτευσης, τη δημοσίευση των αποφάσεων και τη διαφάνεια απέναντι στους πολίτες.

► Μία από τις  καινοτομίες (ήδη λειτουργεί σε πολλούς δήμους) είναι η υποχρεωτική διαδικτυακή μετάδοση των δημόσιων συνεδριάσεων των Δημοτικών Συμβουλίων.

►  Ο νέος Κώδικας αποσαφηνίζει τον τρόπο υπολογισμού της πλειοψηφίας κατά τη λήψη αποφάσεων.  Προβλέπεται πλέον ρητά ότι οι σύμβουλοι που δηλώνουν αποχή ή ψηφίζουν λευκό δεν υπολογίζονται στον αριθμό των παρόντων για τον σχηματισμό της απαιτούμενης πλειοψηφίας. Παράλληλα, καθορίζεται με σαφήνεια τι ισχύει όταν κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης αποχωρούν σύμβουλοι και μειώνεται ο αριθμός των συμμετεχόντων. Στις περιπτώσεις αυτές, οι αποφάσεις δεν μπορούν να ληφθούν από έναν πολύ μικρό αριθμό παρόντων, καθώς απαιτείται ελάχιστος αριθμός θετικών ψήφων που συνδέεται με το όριο της νόμιμης απαρτίας.

► Παρέχεται ι για πρώτη φορά θεσμοθετημένο δικαίωμα στις παρατάξεις της μειοψηφίας να επιβάλλουν την εγγραφή θεμάτων στην ημερήσια διάταξη. Η μείζων μειοψηφία αποκτά το δικαίωμα να θέτει υποχρεωτικά έως τρία θέματα ετησίως προς συζήτηση, ενώ κάθε άλλη παράταξη της μειοψηφίας μπορεί να επιβάλλει την εγγραφή ενός θέματος τον χρόνο.

► Ο πρόεδρος του Συμβουλίου Νέων καλείται υποχρεωτικά στις συνεδριάσεις και αποκτά δικαίωμα τοποθέτησης, ενώ αντίστοιχα ενισχύεται ο ρόλος του Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, ο οποίος μπορεί να συμμετέχει στις συζητήσεις και να καταθέτει απόψεις για θέματα της αρμοδιότητάς του. Αποκτούν δικαίωμα να βάλουν και θέματα στην λογοδοσία.

► Όποιος σύμβουλος ανεξαρτητοποιείται ή διαγράφεται από την παράταξή του χάνει αυτοδικαίως τις θέσεις που κατέχει στο προεδρείο, στη Δημοτική Επιτροπή και στα λοιπά συλλογικά όργανα, εφόσον εξελέγη σε αυτές ως εκπρόσωπος της παράταξής του. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας νέας παράταξης από ανεξαρτητοποιημένους ή διαγραφέντες συμβούλους, εφόσον συγκεντρώνουν αριθμό μελών μεγαλύτερο από το ένα τέταρτο του συνολικού αριθμού των συμβούλων. Η νέα παράταξη αποκτά δικαιώματα εκπροσώπησης στα όργανα του δήμου υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

► Τα πρακτικά των συνεδριάσεων θα τηρούνται πλέον σε ηλεκτρονική μορφή, θα υπογράφονται ψηφιακά και θα αναρτώνται υποχρεωτικά στο σύνολό τους στις ιστοσελίδες των δήμων. Προβλέπεται μάλιστα πειθαρχική ευθύνη για τον πρόεδρο και τον γραμματέα του συμβουλίου σε περίπτωση μη τήρησης ή μη ανάρτησης των πρακτικών.

► Ο νέος Κώδικας τροποποιεί και τον θεσμό της ειδικής συνεδρίασης λογοδοσίας της δημοτικής αρχής. Ενώ σήμερα η συνεδρίαση λογοδοσίας πραγματοποιείται υποχρεωτικά κάθε δύο μήνες, πλέον θα διεξάγεται το αργότερο κάθε τέσσερις μήνες, μειώνοντας τις ευκαιρίες δημόσιου ελέγχου της δημοτικής αρχής από τις παρατάξεις της αντιπολίτευσης.

Το άρθρο 47 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα άρθρα του εκλογικού πλαισίου, καθώς καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο συγκροτούνται οι δημοτικοί και περιφερειακοί συνδυασμοί, τις προϋποθέσεις συμμετοχής των υποψηφίων και τη διαδικασία υποβολής των υποψηφιοτήτων στις αυτοδιοικητικές εκλογές.

Το άρθρο διατηρεί τη λογική του ενιαίου δημοτικού συνδυασμού. Κάθε παράταξη καταρτίζει έναν συνολικό συνδυασμό για ολόκληρο τον δήμο, με επικεφαλής τον υποψήφιο δήμαρχο και με επιμέρους υποψηφίους ανά εκλογική περιφέρεια και δημοτική κοινότητα. Στο ίδιο ψηφοδέλτιο εντάσσονται:

► οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι,

► οι υποψήφιοι σύμβουλοι κοινότητας,

► καθώς και οι εκπρόσωποι κοινοτήτων έως 300 κατοίκων.

Κάθε δημοτικός συνδυασμός περιλαμβάνει τον υποψήφιο δήμαρχο, τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, τους υποψήφιους συμβούλους δημοτικών κοινοτήτων και τους υποψήφιους εκπροσώπους των δημοτικών κοινοτήτων, σε ποσοστό ογδόντα τοις εκατό (80%) τουλάχιστον των δημοτικών κοινοτήτων.

Ο ελάχιστος αριθμός υποψηφίων που πρέπει να περιλαμβάνει ένας δημοτικός συνδυασμός είναι:

α) Για τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, ίσος τουλάχιστον με τον αριθμό των εδρών του δημοτικού συμβουλίου με δυνατότητα προσαύξησης έως και εκατό τοις εκατό (100%).

β) Για τους υποψήφιους συμβούλους και τους εκπροσώπους κάθε δημοτικής κοινότητας, ίσος τουλάχιστον με τον αριθμό των εδρών κάθε δημοτικής κοινότητας, με δυνατότητα προσαύξησης έως και εκατό τοις εκατό (100%). Ειδικά στις δημοτικές κοινότητες με πληθυσμό έως και τριακοσίους (300)κατοίκους ο συνδυασμός δύναται να έχει έως και τρεις (3) υποψηφίους εκπροσώπους.

γ) Από κάθε φύλο, ποσοστό σαράντα τοις εκατό (40%) τουλάχιστον του συνολικού αριθμού των υποψηφίων του οικείου συνδυασμού, συμπεριλαμβανομένου του υποψηφίου δημάρχου και εξαιρουμένων, από τον συνολικό αριθμό των υποψηφίων, των εκπροσώπων δημοτικών κοινοτήτων.

► Κάθε δημοτικός συνδυασμός δύναται να περιλαμβάνει υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους έως και το δέκα τοις εκατό (10%) του αριθμού των εδρών του δημοτικού συμβουλίου, εφόσον οι υποψήφιοι αυτοί κατά την 31η Δεκεμβρίου του έτους διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών συμπληρώνουν έως και το τριακοστό (30ο) έτος της ηλικίας τους.

► Κάθε συνδυασμός: α) Για τις δημοτικές εκλογές δύναται να περιλαμβάνει:

 Έως έναν (1) υποψήφιο, o οποίος εκλέγεται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από έως και δεκαπέντε (15) μέλη.

 Έως δύο (2) υποψήφιους, οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από δεκαεννέα (19) έως είκοσι εννέα (29) μέλη.

 Έως τρεις (3) υποψήφιους, οι οποίοι εκλέγονται άνευ σταυρού προτίμησης, εφόσον το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από τριάντα πέντε (35) μέλη και άνω.

► Κάθε δημοτικός συνδυασμός υποβάλλει συνολικό παράβολο ανάλογα με τον πληθυσμό του δήμου.

α) Χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ για δήμους με πληθυσμό έως δύο χιλιάδες (2.000) κατοίκους.

β) Δυο χιλιάδες πεντακόσια (2.500) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεταξύ δύο χιλιάδων ενός (2.001) κατοίκων και δέκα χιλιάδων (10.000) κατοίκων.

γ) τέσσερις χιλιάδες (4.000) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεταξύ δέκα χιλιάδων ενός (10.001) κατοίκων και πενήντα χιλιάδων (50.000) κατοίκων.

δ) πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεταξύ πενήντα χιλιάδων ενός (50.001) κατοίκων και εκατόν πενήντα χιλιάδων (150.000) κατοίκων.

ε) επτά χιλιάδες (7.000) ευρώ για δήμους με πληθυσμό μεγαλύτερο των εκατό πενήντα χιλιάδων ενός κατοίκων (150.001).