Μέχρι σήμερα νομίζαμε ότι η λογοκρισία που επιβάλλει το Facebook πραγματοποιείται μέσω αλγορίθμων. Κι όμως όπως αποδεικνύει ρεπορτάζ της εφημερίδας Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ πίσω από τη ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ εικόνων βίας ή γυμνών βρίσκονται άνθρωποι. Λένε βέβαια ότι δεν λογοκρίνουν προσωπικές αναρτήσεις αλλά μόνο διαφημίσεις. Το ρεπορτάζ μας δημιουργεί εύλογες αμφιβολίες. Πιστεύουμε πλέον με ισχυρή βεβαιότητα ότι πίσω από τη λογοκρισία της φωτογραφίας του κάτισχνου παιδιού που πίνει νερό στην Αφρική δεν βρίσκονται οι απρόσωποι και χωρίς ιδεολογία αλγόριθμοι αλλά άνθρωποι που έχουν συγκεκριμένη άποψη, αισθητική και ιδεολογική προσέγγιση του “γυμνού” και της “βίας”.
Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στο ενδιαφέρον, ρεπορτάζ της εφημερίδας:
Σε ένα κτίριο στο Μοσχάτο εργάζονται µε εντατικούς ρυθµούς τουλάχιστον 800 διαχειριστές περιεχοµένου του Facebook. Αποµακρύνουν το ακατάλληλο υλικό (πορνογραφικές εικόνες ή σκηνές ακραίας βίας) από τις διαφηµίσεις στην ιστοσελίδα του µέσου κοινωνικής δικτύωσης. Επειτα από πολύµηνη έρευνα, η «Κ» σπάει το τείχος της σιωπής και παρουσιάζει σήµερα τον τρόπο εργασίας τους στο «άδυτο». Επί μήνες ο Τάσος έκανε μια δουλειά στο Μοσχάτο για την οποία απαγορευόταν να μιλήσει. Αποφάσιζε τι έπρεπε να διαγραφεί ως ακατάλληλο από το Facebook. Στα ελάχιστα δευτερόλεπτα που μεσολαβούσαν μέχρι να εμφανιστεί η επόμενη ανάρτηση στην οθόνη του ένιωθε ένα σφίξιμο. Αν είχε και την παραμικρή αμφιβολία για την κρίση του θα έπρεπε να συμβουλευθεί πρώτα ένα ηλεκτρονικό εγχειρίδιο «με τα χειρότερα παραδείγματα του κόσμου». Πότε απομακρύνει ανάρμοστο υλικό και πού ξεκινάει η λογοκρισία. «Οι κανόνες που μας είχε θέσει το Facebook ήταν θολοί και οι διατυπώσεις τους πρόχειρες. Συχνά δεν ξέραμε αν παίρναμε τις σωστές αποφάσεις», λέει.
Ο Τάσος ήταν ένας από τους εκατοντάδες υπαλλήλους της εταιρείας Teleperformance που εργάζονται στην Αθήνα ως content moderators για λογαριασμό του Facebook. Είναι διαχειριστές περιεχομένου που αποφασίζουν τι είναι ακατάλληλο ή παραπλανητικό και πρέπει να διαγραφεί από το μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Εστιάζουν μόνο στις διαφημίσεις που δημοσιεύονται στο Facebook και όχι στις προσωπικές αναρτήσεις κάθε χρήστη όπως κάνουν άλλοι «ψηφιακοί καθαριστές» σε άλλα μέρη του κόσμου. Στην εκπαίδευσή του ο Τάσος είχε ενημερωθεί ότι, πέρα από την Ελλάδα, τουλάχιστον άλλα δύο αντίστοιχα τμήματα Business Integrity του Facebook λειτουργούν διεθνώς, ένα στην Πορτογαλία και ένα στη Μαλαισία.
Με περίπου 1,59 δισεκατομμύρια ενεργούς χρήστες την ημέρα, το Facebook έχει γίνει παγκοσμίως ένα από τα πιο δημοφιλή εργαλεία διαφήμισης, ενημέρωσης και αυτοπροβολής, θέτοντας δικούς του όρους και κανόνες στον δημόσιο λόγο. Ωστόσο, δεν είναι πάντοτε ξεκάθαρο το ποιοι και πώς εφαρμόζουν την πολιτική διαγραφής περιεχομένου. Επειτα από πολύμηνη έρευνα η «Κ» σπάει αυτό το τείχος της σιωπής στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά παρουσιάζει τον τρόπο εργασίας των διαχειριστών περιεχομένου του Facebook, όχι στα γραφεία κάποιου υπεργολάβου στο Βερολίνο ή στο Δουβλίνο, αλλά στη δική μας γειτονιά, σε ένα πολυώροφο κτίριο της οδού Πειραιώς.
To Facebook προτιμάει να μη μιλάει αναλυτικά για αυτούς. «Εχουμε χιλιάδες ανθρώπους που καλύπτουν πολλές γλώσσες (και ελληνικά) οι οποίοι εργάζονται σε όλο τον κόσμο 24 ώρες το 24ωρο», είχε απαντήσει σε email του στις 28/6/2017 ο Jan Sciegienny, υπεύθυνος εταιρικής επικοινωνίας του Facebook, αρνούμενος αίτημα της «Κ» για συνεντεύξεις. Ακολούθησε η απόρριψη άλλων τριών αντίστοιχων αιτημάτων στις 3/11/2017, 27/3/2018 και 26/6/2019 – το τελευταίο αφορούσε επίσκεψη στην Teleperformance.
Τουλάχιστον από τον Σεπτέμβριο του 2018 είχε ξεκινήσει στην Ελλάδα η συνεργασία του Facebook με την Teleperformance, μια πολυεθνική με χιλιάδες εργαζομένους στην Αθήνα, που παρέχει για λογαριασμό άλλων εταιρειών τεχνική υποστήριξη και τηλεφωνική εξυπηρέτηση πελατών. «Εργαζόμαστε σε συνεργασία με την Teleperformance στην Αθήνα για να βοηθήσουμε στην τήρηση των πολιτικών μας για τις διαφημίσεις και να υποστηρίξουμε άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Συνεργαζόμαστε στενά μαζί τους, όπως συμβαίνει με όλους τους εταίρους μας, για να διασφαλίσουμε ότι οι ομάδες τους λαμβάνουν καλή φροντίδα και έχουν πρόσβαση σε οποιαδήποτε υποστήριξη χρειάζονται. Ζητούμε από αυτές τις ομάδες να υπογράψουν συμφωνία τήρησης απορρήτου για να διατηρούν τις πληροφορίες που χρήζουν διαχείρισης ασφαλείς», δήλωσε εκπρόσωπος του Facebook στην «Κ». Η Teleperformance δεν απάντησε σε ερωτήματα για αυτή την έρευνα.
Το τμήμα Business Integrity του Facebook στη χώρα μας εκτιμάται ότι απασχολεί κοντά στους 800 υπαλλήλους (από Νορβηγούς και Φινλανδούς, μέχρι Τούρκους και Ισραηλινούς) καλύπτοντας τις ανάγκες δεκάδων χωρών. Οι Ελληνες διαχειριστές του εργάζονται μεταξύ άλλων και στο ρωσόφωνο, γαλλόφωνο και γερμανόφωνο τμήμα. Ο Τάσος ήταν ένας εξ αυτών. Χρειάστηκαν περίπου οκτώ μήνες επαφών, από τον περασμένο Φεβρουάριο, μέχρι να δεχθεί και τελικά να μιλήσει στην «Κ» σε δύο διαδοχικές συναντήσεις. Την πρώτη φορά ήταν τόσο πολλά αυτά που ήθελε να μοιραστεί και τόσο πυκνός ο λόγος του που χρειάστηκε να κλείσουμε δεύτερο ραντεβού στην πλατεία Μαβίλη. Ζήτησε να μη δημοσιευθεί το πραγματικό του όνομα λόγω των συμφωνητικών εχεμύθειας που έχει υπογράψει. Η «Κ» εξακρίβωσε ότι δούλευε για το Facebook διαβάζοντας και τη σύμβαση εργασίας του. Στην περιγραφή του αντικειμένου της δουλειάς του αναφέρεται ότι παρέχει υπηρεσίες τηλεφωνικής υποστήριξης, καθώς και «υπηρεσίες κατά κύριο λόγο στο τμήμα εξυπηρέτησης πελατών Facebook». Ο Τάσος διευκρινίζει, πάντως, ότι η δουλειά του δεν περιελάμβανε τηλεφωνικές κλήσεις. Του απαγορευόταν να μιλήσει σε οποιονδήποτε για το πόστο του, ενώ δεν έπρεπε να μοιραστεί σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Twitter, Linkedin, Instagram) για ποιον εργάζεται.
Ενας ακόμη νεαρός Ελληνας, νυν εργαζόμενος στην εταιρεία, ενώ είχε συμφωνήσει να μιλήσει ανώνυμα άλλαξε γνώμη μία ώρα πριν από τη συνάντησή μας. Φοβόταν, όπως είπε, μήπως η μαρτυρία του επέφερε κυρώσεις σε συναδέλφους του.
Κανόνες μυστικότητας
Μια αγγελία οδήγησε τον Τάσο στα γραφεία της Teleperformance, όπου λέει ότι πέρασε από σύντομη συνέντευξη. Εκεί, ισχυρίζεται ότι του ανέφεραν αρχικά την πιθανότητα να εκτεθεί σε βίαιες εικόνες. Ακολούθησε εκπαίδευση σχεδόν τριών εβδομάδων προτού πιάσει δουλειά στο Μοσχάτο. Μόλις έφτανε κάθε πρωί άφηνε στο ισόγειο σε ένα ερμάριο όλα τα προσωπικά του είδη και το κινητό του τηλέφωνο. «Επιτρεπόταν να έχουμε στο γραφείο μας μόνο νερό ή καφέ σε διαφανές ποτήρι. Ακόμα και το φακελάκι από τσάι απαγορευόταν, όπως και οποιοδήποτε κομμάτι χαρτιού στο οποίο θα μπορούσες να κρατήσεις σημειώσεις», λέει. Για να μπει στο γραφείο του χτυπούσε μια μαγνητική κάρτα πρώτα στο ασανσέρ και έπειτα στον όροφο όπου βρισκόταν το τμήμα του. Εκεί, όπως περιγράφει ο ίδιος, έβρισκε μια θέση –διαφορετική κάθε φορά– σε μεγάλα τραπέζια με υπολογιστές που το καθένα χωρούσε οκτώ υπαλλήλους.
Ο Τάσος ανήκε στους agents, γνωστούς και ως moderators, τους υπαλλήλους της κατώτερης βαθμίδας που έκαναν όλη τη δουλειά. «Ατυπα έπρεπε να ελέγχουμε 100 αναρτήσεις ανά ώρα. Αλλά δεν μας πίεζαν, ούτε μας έκοβαν τον μισθό εάν δεν τα καταφέρναμε», λέει. Μεταξύ των αναρτήσεων που ήλεγχαν υπήρχαν και ήδη λυμένες υποθέσεις (αποκαλούμενες «golden standards») που σκοπό είχαν να διαπιστώσουν την ακρίβειά της κρίσης τους. Στο οκτάωρό του αντιστοιχούσαν 45 λεπτά διαλείμματος με αυστηρή χρονομέτρηση για να μη λείψει αδικαιολόγητα από την παραγωγή. Οπως παρατηρούσε, πάντως, ο ίδιος σε κάποιες περιπτώσεις συνάδελφοί του στο τέλος της βάρδιας δέχονταν ή απέρριπταν περιεχόμενο χωρίς να το εξετάζουν. Στόχος τους, όπως λέει ο Τάσος, ήταν απλά να φτάσουν σε ένα συνολικό αριθμό που θεωρούσαν επιθυμητό.
Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ παίρνει απρόβλεπτες διαστάσεις.
Κάθε τόσο κυκλοφορούν φήμες ότι οι αποκαλύψεις για εμπλοκή στις επιδοτήσεις και νέων πολιτικών προσώπων, αυξάνει τους τριγμούς στη συνοχή της Κυβέρνησης.
Κρίνεται θετική, για την ομαλή λειτουργία του Δημοκρατικού Πολιτεύματος, η απόφαση για τη γρήγορη άρση της βουλευτικής ασυλίας των βουλευτών που εμπλέκονται στη σκανδαλώδη υπόθεση.
Ορθή είναι και η θέληση των βουλευτών να παραιτηθούν του προνομίου της ασυλίας τους.
Έτσι ικανοποιείται το εύλογο αίτημα της κοινωνίας.
Να γνωρίζει ποιοι είναι επίορκοι της υπόσχεσης που έδωσαν όταν αναλάμβαναν τα καθήκοντά τους.
Χρέος της Δικαιοσύνης, χωρίς αργοπορία, να προβεί στις ενδεδειγμένες ενέργειες.
Να κριθούν οι όποιες παραβάσεις των Νόμων.
Όσο παραμένει σε εκκρεμότητα η σκανδαλώδης υπόθεση, τόσο οργιάζουν οι φήμες.
Άλλες ομιλούν για προσπάθεια συγκάλυψης. Κάποιες για διαιώνιση στους βαθμούς απόδοσης Δικαιοσύνης Μέχρι και ο κίνδυνος της στοχευμένης παραγραφής επισημαίνεται.
Να σημειωθεί ότι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αναδείχθηκε από ανώνυμη καταγγελία.
Στοιχειωμένη η καταγγελία δεν ήταν δυνατό να ριχθεί στον κάλαθο των αχρήστων ως ανώνυμη.
Τα στοιχεία που περιελάμβανε, με ονοματεπώνυμα και θέσεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ, αυτών που εμπλέκονταν, δεν άφηναν περιθώρια αδιαφορίας.
Έτσι ενεργοποιήθηκε το σύστημα της νόμιμης παρακολούθησης των τηλεφώνων των υπόπτων με τα γνωστά αποτελέσματα.
Παράλληλα καταγγέλθηκαν παρανομίες και στην αρμόδια εισαγγελική αρχή της Ενωμένης Ευρώπης.
Έτσι ήταν δύσκολη η απόκρυψη των γεγονότων.
Γεγονότα που κηλιδώνουν την πορεία αρκετών εκπροσώπων του ελληνικού λαού.
Η πολιτεία έχει βασική υποχρέωση να κλείσει τις ρωγμές που επιτρέπουν παρόμοια γεγονότα.
Με την καταδίκη, αν είναι ένοχοι, δύο, τριών πέντε βουλευτών, αν και όποτε τελεσφορήσει, δε σταματά η κακοδιαχείριση.
Απαιτούνται ριζικές τομές σε θέματα που έχουν σχέση με οικονομικές παροχές, όπως οι επιδοτήσεις.
Να λειτουργούν οι υπηρεσίες του κράτους, στην εξυπηρέτηση των πολιτών, ώστε να είναι περιττή κάθε έξωθεν παρέμβαση.
Μ’ αυτόν τον τρόπο, παύει το γραφείο του βουλευτή να πλημμυρίζει από αιτήματα, λογικά ή παράλογα.
Έτσι αποφεύγεται το παράπονό του. Αν δεν ακούω τις παρακλήσεις των ανθρώπων της περιφέρειάς μου, τότε τι εκπρόσωπός τους λογαριάζομαι.
Δικαιολογίες ότι αυτά τα δυσμενή φαινόμενα που αμαυρώνουν την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό είναι γνωστή και διαρκής παθογένεια του ελληνικού λαού, είναι αστείες.
Όπως και αυτή. Μήπως και οι άλλοι, όταν ήτανε στην εξουσία, τα ίδια δεν έκαναν;
Προσωπικά, απ’ όσα τουλάχιστον λέγονται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πιστεύω δεν είναι κολάσιμες όλες οι περιπτώσεις.
Να γιατί είναι πολύτιμη η ταχεία διαλεύκανση του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ.
Πριν δύο μήνες, επισκέφθηκα την Στοκχόλμη για πρώτη φορά. Πήγα εκεί ως συντονίστρια μιας πρότασης χρηματοδότησης για την απανθρακοποίηση ενός εργοστασίου παραγωγής χάλυβα. Είχα μόνο μία μέρα στη διάθεσή μου για εξερεύνηση. Χρειαζόμουν να περπατήσω στη σιωπή, επειδή είχα περάσει τις προηγούμενες δύο ημέρες μιλώντας συνεχώς με κόσμο. Αφού περπάτησα περίπου 20 χιλιόμετρα χωρίς να το καταλάβω, κατέληξα στο μουσείο Vasa. Αρχικά, δίστασα να μπω· δεν ήμουν σίγουρη αν με ενδιέφερε να δω ένα σαπιοκάραβο που ανασύρθηκε από τον βυθό. Κάποιο ένστικτο με τράβηξε και μπήκα. Εκεί πέρασα τρεις από τις πιο συναρπαστικές ώρες της ζωής μου.
Το Vasa βούλιαξε πριν από 400 περίπου χρόνια στο πρώτο του ταξίδι, 1.500 μέτρα από το λιμάνι της Στοκχόλμης από όπου ξεκίνησε. Η τοποθεσία του στον βυθό ξεχάστηκε για αιώνες, μέχρι που ξαναεντοπίστηκε στα τέλη της δεκαετίας 1950, και τελικά ανασύρθηκε το 1961 μετά από γιγαντιαίες προσπάθειες ανεξάρτητων ερευνητών. Έκτοτε, εκτίθεται στο μουσείο που φέρει το όνομα του. Είναι το μεγαλύτερο ξύλινο πλοίο που έχει ποτέ ανασυρθεί και διατηρείται ακόμη. Έμαθα ότι 95% του πλοίου έχει παραμείνει ακέραιο μέσα στους αιώνες, λόγω της χαμηλής αλατότητας της Βαλτικής.
Περίπου 150 άτομα ταξίδευαν με το Vasa, εκ των οποίων 30-50 έχασαν τη ζωή τους όταν το πλοίο βυθίστηκε. Το Vasa ήταν ένα τεχνολογικό επίτευγμα που απέτυχε λόγω αστοχιών σχεδιασμού και πολιτικών πιέσεων για γρήγορη κατασκευή. Στην προσπάθεια τους οι άνθρωποι να φτιάξουν το πιο πρωτοποριακό και επιβλητικό πολεμικό πλοίο της εποχής, παρέβλεψαν βασικές λεπτομέρειες ασφαλείας. Παρέβλεψαν τους επιβάτες, οι οποίοι έγιναν αναλώσιμοι, σαν να έσβηναν, σαν να ήταν φευγαλέοι.
Αιώνες αργότερα, ήταν η ανθρώπινη θέληση που κατάφερε να ανασύρει το πλοίο, αλλά και να ανακατασκευάσει ό,τι είχε χαθεί. Λες και ο άνθρωπος προσπάθησε να διορθώσει το λάθος, βάζοντας τους επιβάτες που χάθηκαν στο προσκήνιο. Κάθε σορός που σώθηκε έχει ένα όνομα, μια ταυτότητα, μια ιστορία και συνοδεύεται από ρούχα και αντικείμενα που του ανήκαν. Ένιωσα ότι ήταν ένας φόρος τιμής για κάθε ζωή που είχε χαθεί. Το μουσείο παρουσιάζει το Vasa ως ζωντανό οργανισμό που ταξιδεύει και εξελίσσεται στον χρόνο, για να θυμίζει ταυτόχρονα την ματαιοδοξία αλλά και το μεγαλείο του ανθρώπου.
Σε μια γωνιά του μουσείου υπήρχε μια οθόνη που απεικόνιζε το βυθό να κινείται. Κάθισα σε έναν καναπέ μπροστά από την οθόνη και έβαλα τα ακουστικά για τους επισκέπτες. Μια βαθιά και ήρεμη φωνή μιλούσε για το πώς, πλησιάζοντας τους νεκρούς, μπορούμε να μάθουμε πιο πολλά για τη ζωή. Η φωνή καλούσε τους επισκέπτες να σαρώσουν ένα QR code και να γράψουν τις σκέψεις τους για τη ζωή και τον θάνατο. Οι σκέψεις αυτές αναδύονταν ανώνυμα από το βυθό στην οθόνη. Τις κοιτούσα απορροφημένη για ώρα, μέχρι που έγραψα κι εγώ τη δική μου: «Θέλω να αφιερώσω τη ζωή μου σε έναν σκοπό». Πρόσφατα, έφερα στο μυαλό μου αυτό που είχα γράψει και σκέφτηκα ότι ίσως ο σκοπός να είναι μπροστά μου, στις λεπτομέρειες που παραβλέπω όταν βιάζομαι να διεκπεραιώσω… Ίσως κάθε σκέψη, λέξη και πράξη να έχει τις απαντήσεις που ψάχνω…
Ερικέττη Σέρβου – Σύμβουλος καινοτομίας και co-founder της AskE